Μασονία, Τεκτονισμός και Αθλητισμός: Η Ιστορική Σχέση, τα Πρόσωπα και οι Μύθοι
Μια λιγότερο γνωστή πλευρά της ιστορίας του αθλητισμού
Ο αθλητισμός δεν αποτελεί μόνο αγωνιστική δραστηριότητα. Ιδιαίτερα από τον 19ο αιώνα και μετά, συνδέθηκε με κοινωνικές οργανώσεις, εκπαιδευτικά κινήματα, συλλόγους, πολιτιστικούς φορείς και πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης αθλητικής κοινωνίας.
Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο εμφανίζεται και ο Τεκτονισμός, γνωστός ευρύτερα ως Μασονία.
Η σχέση Τεκτονισμού και αθλητισμού έχει πράγματι ιστορικές περιπτώσεις που μπορούν να τεκμηριωθούν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο αθλητισμός συνολικά ή μεγάλοι αθλητικοί θεσμοί ελέγχονταν από τεκτονικές οργανώσεις.
Η πραγματικότητα είναι περισσότερο σύνθετη και παρουσιάζει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή συνδυάζει πραγματικά ιστορικά γεγονότα με μεταγενέστερες ερμηνείες και μύθους.
Τι είναι ο Τεκτονισμός;
Ο Τεκτονισμός είναι ένα οργανωμένο αδελφικό κίνημα που απέκτησε τη σύγχρονη μορφή του κυρίως στη Βρετανία κατά τον 17ο και 18ο αιώνα.
Οι τεκτονικές οργανώσεις χρησιμοποιούν τελετουργικά, σύμβολα και μια ιδιαίτερη παράδοση που δίνει έμφαση, μεταξύ άλλων, στην προσωπική βελτίωση, την αδελφοσύνη, την ηθική συμπεριφορά και τη φιλανθρωπία.
Η ύπαρξη ενός προσώπου ως μέλους μιας στοάς αποτελεί ιστορικό γεγονός όταν τεκμηριώνεται από αξιόπιστες πηγές. Δεν σημαίνει όμως αυτομάτως ότι κάθε δραστηριότητα του συγκεκριμένου προσώπου είχε σχέση με τον Τεκτονισμό.
Αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν εξετάζουμε τον αθλητισμό.
Ο Τεκτονισμός και η ανάπτυξη του ποδοσφαίρου
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και καλά τεκμηριωμένες συνδέσεις βρίσκεται στην ιστορία του αγγλικού ποδοσφαίρου.
Η Football Association (FA) ιδρύθηκε το 1863 και οι συναντήσεις που οδήγησαν στη δημιουργία της πραγματοποιήθηκαν στην Freemasons' Tavern στο Λονδίνο.
Το γεγονός αυτό είναι ιστορικά τεκμηριωμένο.
Δεν σημαίνει όμως ότι η Football Association δημιουργήθηκε ως τεκτονική οργάνωση. Η Freemasons' Tavern ήταν ένας χώρος στον οποίο πραγματοποιούνταν διάφορες συναντήσεις και η παρουσία μιας αθλητικής συνάντησης εκεί δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη οργανωτικού ελέγχου από τον Τεκτονισμό.
Η σχέση αυτή, ωστόσο, αποτελεί ένα ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας της γέννησης του σύγχρονου οργανωμένου ποδοσφαίρου.
Διάσημοι ποδοσφαιριστές που ήταν Τέκτονες
Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις γνωστών ποδοσφαιριστών και προπονητών των οποίων η συμμετοχή στον Τεκτονισμό έχει καταγραφεί.
Η United Grand Lodge of England έχει δημοσιεύσει στοιχεία για αρκετούς γνωστούς ποδοσφαιριστές.
Sir Stanley Matthews
Ο Sir Stanley Matthews, ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ποδοσφαιριστές του 20ού αιώνα, έγινε μέλος της Clifton Lodge No. 703 στο Blackpool το 1948.
Dixie Dean
Ο θρυλικός επιθετικός της Everton, Dixie Dean, έγινε μέλος της Randle Holme Lodge No. 3261 στο Birkenhead το 1930.
John Charles
Ο Ουαλός John Charles, ο οποίος αγωνίστηκε μεταξύ άλλων στη Leeds United και τη Juventus, μυήθηκε στη Services Lodge No. 7139 στο Penarth το 1968.
Bert Trautmann
Ο Γερμανός τερματοφύλακας της Manchester City, Bert Trautmann, έγινε μέλος της Torkington Lodge No. 7359 στο Cheshire το 1962.
Sir Alf Ramsey
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Sir Alf Ramsey, προπονητής της Αγγλίας που οδήγησε την εθνική ομάδα στην κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1966.
Ο Ramsey μυήθηκε στη Waltham Abbey Lodge No. 2750 το 1953 και παρέμεινε μέλος για σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Οι περιπτώσεις αυτές δείχνουν ότι υπήρχαν πράγματι σημαντικές προσωπικότητες του ποδοσφαίρου που ήταν Τέκτονες.
Δεν αποδεικνύουν όμως ότι ο Τεκτονισμός καθόριζε τις αθλητικές τους αποφάσεις ή την πορεία των ομάδων τους.
Και οι αθλητικοί σύλλογοι;
Εδώ χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή.
Το γεγονός ότι ένας ιδρυτής, πρόεδρος, παράγοντας ή ποδοσφαιριστής ενός συλλόγου ήταν Τέκτονας δεν σημαίνει ότι ο ίδιος ο σύλλογος ήταν «μασονικός».
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιστορία της St Mark's/Gorton AFC, από την οποία εξελίχθηκε ιστορικά η Manchester City.
Ο ίδιος ο σύλλογος, στην επίσημη ιστορική παρουσίασή του, απορρίπτει την ερμηνεία ότι η ομάδα ιδρύθηκε από τον Τεκτονισμό ή ότι το παλιό έμβλημά της αποτελούσε τεκτονικό σύμβολο.
Αυτό αποτελεί καλό παράδειγμα για το πόσο εύκολα ένα σύμβολο ή η ιδιότητα κάποιου προσώπου μπορεί να οδηγήσει σε συμπεράσματα που δεν στηρίζονται απαραίτητα στα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία.
Ο Τεκτονισμός και οι Ολυμπιακοί Αγώνες
Ίσως το πιο γνωστό σημείο στο οποίο εμφανίζονται θεωρίες είναι το Ολυμπιακό κίνημα.
Ο Pierre de Coubertin θεωρείται ο βασικός ιδρυτής του σύγχρονου Ολυμπιακού κινήματος. Οι ιδέες του για τον αθλητισμό περιλάμβαναν την εκπαίδευση, τη διεθνή συνεργασία, την προσωπική προσπάθεια και την ηθική ανάπτυξη.
Το 1894 πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι το συνέδριο που οδήγησε στην ανασύσταση των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων και στη δημιουργία της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής.
Ο Coubertin συνέδεσε τον αθλητισμό με την εκπαίδευση και την ανάπτυξη του χαρακτήρα. Μεταξύ των αξιών που ανέδειξε ήταν το fair play, η προσπάθεια και η αμοιβαία κατανόηση.
Ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέουμε τις ομοιότητες αξιών με ιστορική απόδειξη οργανωτικής σχέσης.
Το γεγονός ότι ορισμένες ιδέες ή σύμβολα μπορεί να θυμίζουν τεκτονικές αντιλήψεις δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες δημιουργήθηκαν ή διοικήθηκαν από τον Τεκτονισμό.
Γιατί δημιουργούνται οι θεωρίες;
Η σύνδεση Μασονίας και αθλητισμού είναι ένα θέμα που προσφέρεται ιδιαίτερα για θεωρίες και εικασίες.
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι:
1. Υπήρχαν πράγματι Τέκτονες στον αθλητισμό.
Άρα η σχέση δεν είναι ανύπαρκτη.
2. Πολλές ιστορικές προσωπικότητες ανήκαν σε περισσότερες από μία οργανώσεις.
Ένας άνθρωπος μπορούσε να είναι ταυτόχρονα επιχειρηματίας, πολιτικός, αθλητικός παράγοντας και μέλος μιας στοάς.
3. Ο Τεκτονισμός χρησιμοποιεί σύμβολα.
Αυτό έχει οδηγήσει σε πολλές ερμηνείες αθλητικών εμβλημάτων, σημάτων και αρχιτεκτονικών στοιχείων.
4. Η ιστορία των αθλητικών οργανισμών δεν είναι πάντα εύκολο να διαχωριστεί από την κοινωνική ιστορία της εποχής.
Πολλοί αθλητικοί σύλλογοι δημιουργήθηκαν μέσα από κοινωνικά, εκπαιδευτικά, θρησκευτικά ή εργασιακά περιβάλλοντα.
Σύμβολα: Ιστορική απόδειξη ή ερμηνεία;
Ένα από τα πιο συχνά λάθη σε τέτοιες έρευνες είναι η εξής λογική:
«Υπάρχει ένα σύμβολο που μοιάζει με τεκτονικό σύμβολο, άρα ο σύλλογος είναι τεκτονικός.»
Αυτό δεν αποτελεί ιστορική απόδειξη.
Για να τεκμηριωθεί μια τέτοια σχέση χρειάζονται στοιχεία όπως:
αρχεία ίδρυσης,
πρακτικά συνεδριάσεων,
επίσημα έγγραφα,
ιστορικές μαρτυρίες,
καταγεγραμμένη ιδιότητα μελών,
αρχειακό υλικό του συλλόγου,
αξιόπιστες ιστορικές μελέτες.
Η περίπτωση της St Mark's/Gorton AFC δείχνει ακριβώς γιατί πρέπει να εξετάζουμε την προέλευση ενός συμβόλου και όχι μόνο την οπτική του ομοιότητα.
Τι μπορούμε λοιπόν να πούμε με βεβαιότητα;
Υπάρχουν τεκμηριωμένες ιστορικές συνδέσεις ανάμεσα σε τον Τεκτονισμό και πρόσωπα του αθλητισμού.
Υπάρχουν επίσης ιστορικές περιπτώσεις όπου σημαντικές συναντήσεις για την ανάπτυξη αθλητικών θεσμών πραγματοποιήθηκαν σε χώρους που συνδέονταν με τον Τεκτονισμό, όπως η Freemasons' Tavern στην ιστορία της Football Association.
Υπάρχουν όμως και πολλές μεταγενέστερες θεωρίες σχετικά με δήθεν κρυφό έλεγχο αθλητικών οργανισμών, συλλόγων ή των Ολυμπιακών Αγώνων, για τις οποίες απαιτείται πολύ ισχυρότερη τεκμηρίωση από μια απλή παρουσία συμβόλων ή από την ιδιότητα ενός προσώπου.
Η ιστορική έρευνα πρέπει επομένως να διαχωρίζει:
Τεκμηριωμένο γεγονός → Πηγή → Ερμηνεία → Υπόθεση.
Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη ώστε η συζήτηση για Μασονία, Τεκτονισμό και αθλητισμό να παραμένει ιστορική και όχι να μετατρέπεται σε αναπαραγωγή ανεπιβεβαίωτων θεωριών.
Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα υπάρχει ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον πεδίο έρευνας.
Θα μπορούσε να εξεταστεί ξεχωριστά:
η σχέση Τεκτονισμού και ελληνικού αθλητισμού,
Έλληνες αθλητικοί παράγοντες που ήταν τεκμηριωμένα μέλη στοών,
η ιστορία των ελληνικών αθλητικών συλλόγων,
οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας του 1896,
η σχέση κοινωνικών και αθλητικών οργανώσεων στην Ελλάδα του 19ου και 20ού αιώνα,
πιθανές αναφορές σε τεκτονικά σύμβολα σε αθλητικά εμβλήματα,
και κυρίως τι από όλα αυτά μπορεί να αποδειχθεί μέσα από αρχειακές πηγές.
Αυτό θα ήταν ένα πολύ πιο εξειδικευμένο και πιθανώς ιδιαίτερα ενδιαφέρον δεύτερο μέρος της έρευνας.
Συμπέρασμα
Η σχέση Μασονίας και αθλητισμού δεν είναι ανύπαρκτη, αλλά ούτε μπορεί να περιγραφεί με έναν απλό ισχυρισμό περί «κρυφού ελέγχου του αθλητισμού».
Η ιστορία δείχνει ότι υπήρξαν Τέκτονες ανάμεσα σε σημαντικές προσωπικότητες του αθλητισμού και ότι σε συγκεκριμένες περιπτώσεις υπήρξε επαφή μεταξύ τεκτονικών και αθλητικών κοινωνικών χώρων.
Το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν «όλος ο αθλητισμός είναι μασονικός», αλλά ποιοι συγκεκριμένοι άνθρωποι, σύλλογοι και θεσμοί είχαν πραγματική και τεκμηριωμένη σχέση με τον Τεκτονισμό και ποια ήταν η έκταση αυτής της σχέσης.
Και σε αυτό το σημείο η ιστορική έρευνα έχει ακόμη πολλά να αποκαλύψει.
Πηγές
United Grand Lodge of England (UGLE) – Scoring Goals, Building Bonds: Five Iconic Footballers who were Freemasons.
United Grand Lodge of England (UGLE) – Sir Alf Ramsey.
United Grand Lodge of England (UGLE) – Famous Freemasons / Sportsmen.
International Pierre de Coubertin Committee – The Olympic Founding Idea.
International Pierre de Coubertin Committee – Pierre de Coubertin and the Athlete.
International Pierre de Coubertin Committee – The Olympic Rituals and Symbols.
Chatziefstathiou, D. & Henry, I. (2007), Hellenism and Olympism: Pierre de Coubertin and the Greek Challenge to the Early Olympic Movement, Sport in History, Vol. 27, Issue 1.
St Mark's (West Gorton) – History, σχετικά με την ιστορία του Gorton AFC και τις θεωρίες περί τεκτονικής προέλευσης του συλλόγου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου