Μασονία, Τεκτονισμός και Αθλητισμός
Μέρος 9 — Τεκτονισμός και ελληνικός αθλητισμός στον 20ό αιώνα
Συγκεκριμένα πρόσωπα, αθλητικοί θεσμοί και σύλλογοι — τι τεκμηριώνεται και τι όχι
Στα προηγούμενα μέρη της σειράς περάσαμε από την ιστορία του Τεκτονισμού στην Ευρώπη, στην Ελλάδα, στη γέννηση του σύγχρονου αθλητισμού, στο ποδόσφαιρο και στο Ολυμπιακό Κίνημα.
Τώρα φτάνουμε σε ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της έρευνας:
την Ελλάδα του 20ού αιώνα.
Εδώ υπάρχει άφθονο υλικό, αλλά και ακόμη περισσότερες αναπόδεικτες ιστορίες.
Για αυτό το Μέρος 9 δεν θα προσπαθήσουμε να αποδείξουμε ότι:
«ο ελληνικός αθλητισμός ήταν τεκτονικός».
Θα κάνουμε κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο.
Θα αναζητήσουμε πρόσωπα για τα οποία μπορούμε να τεκμηριώσουμε και τις δύο πλευρές:
αθλητική δράση + τεκτονική ιδιότητα.
Και στη συνέχεια θα εξετάσουμε αν υπάρχει πραγματική τεκμηρίωση ότι η μία δραστηριότητα επηρέασε την άλλη.
1. Το πρώτο συμπέρασμα της έρευνας
Η έρευνα οδηγεί σε ένα σημαντικό συμπέρασμα:
υπήρχαν πράγματι τέκτονες ανάμεσα σε σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού αθλητισμού.
Υπάρχουν όμως πολύ λιγότερα στοιχεία για να υποστηριχθεί ότι:
οι αθλητικοί σύλλογοι δημιουργήθηκαν ή διοικούνταν ως τεκτονικές οργανώσεις.
Η διαφορά είναι τεράστια.
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι:
αθλητής,
πρόεδρος συλλόγου,
μέλος Ολυμπιακής Επιτροπής,
δημόσιος παράγοντας
και ταυτόχρονα Freemason.
Αυτό είναι γεγονός για συγκεκριμένα πρόσωπα.
Δεν μετατρέπει όμως τον σύλλογο ή τον θεσμό στον οποίο συμμετείχε σε «τεκτονικό οργανισμό».
2. Ιωάννης Χρυσάφης — ένας από τους σημαντικότερους ανθρώπους της ελληνικής φυσικής αγωγής
Το πιο καθαρό παράδειγμα που προκύπτει από την έρευνα είναι ο:
Ιωάννης Χρυσάφης (1873–1932)
Ο Χρυσάφης δεν ήταν απλώς αθλητής.
Ήταν:
γυμναστής,
καθηγητής φυσικής αγωγής,
συγγραφέας,
εκπαιδευτικός,
οργανωτής του ελληνικού αθλητισμού.
Συνδέθηκε στενά με τον Πανελλήνιο Γυμναστικό Σύλλογο και ήταν ιδρυτικό μέλος του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου το 1893. Αργότερα ανέλαβε σημαντικούς θεσμικούς ρόλους στη φυσική αγωγή και στο Υπουργείο Παιδείας.
Το έργο του επηρέασε ουσιαστικά την ελληνική αθλητική παιδεία στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Εισήγαγε ευρωπαϊκές μεθόδους γυμναστικής, ασχολήθηκε με την εκπαίδευση των γυμναστών και συμμετείχε ως επιστημονικός σύμβουλος ελληνικών Ολυμπιακών αποστολών.
Και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον:
Ο Χρυσάφης καταγράφεται από τη Μεγάλη Στοά της Ελλάδος ως Τέκτονας.
Η ίδια η Μεγάλη Στοά τον περιλαμβάνει στον κατάλογο των διακεκριμένων Ελλήνων Τεκτόνων με την ιδιότητα:
«Χρυσάφης Ιωάννης — Καθηγητής Φυσικής Αγωγής».
3. Γιατί ο Χρυσάφης είναι τόσο σημαντική περίπτωση
Εδώ έχουμε κάτι περισσότερο από έναν απλό αθλητή που ήταν μέλος μιας στοάς.
Ο Χρυσάφης βρισκόταν στην καρδιά της διαδικασίας με την οποία η Ελλάδα προσπάθησε να οργανώσει τη σύγχρονη φυσική αγωγή.
Ήταν άνθρωπος:
αθλητισμού + εκπαίδευσης + θεσμών.
Και ταυτόχρονα:
τεκτονικής συμμετοχής.
Αυτό καθιστά την περίπτωση εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για την ιστορία.
Αλλά και εδώ πρέπει να κρατήσουμε τη γραμμή.
Δεν βρήκαμε τεκμήριο που να λέει:
«Ο Χρυσάφης εφάρμοσε στον ελληνικό αθλητισμό τεκτονικές αρχές.»
Ούτε:
«Η τεκτονική του ιδιότητα επηρέασε τη δημιουργία του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου.»
Αυτό δεν μπορούμε να το παρουσιάσουμε ως γεγονός.
Μπορούμε όμως να πούμε με ασφάλεια:
Ένας από τους σημαντικότερους διαμορφωτές της ελληνικής φυσικής αγωγής του πρώτου μισού του 20ού αιώνα ήταν τεκμηριωμένα Τέκτονας.
Αυτό είναι από μόνο του σημαντικό εύρημα.
4. Κωνσταντίνος Κοτζιάς — αθλητής, Ολυμπιονίκης και παράγοντας
Η δεύτερη περίπτωση είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή.
Κωνσταντίνος «Κώστας» Κοτζιάς (1892–1951)
Ο Κοτζιάς υπήρξε:
αθλητής της ξιφασκίας,
συμμετέχων στους Ολυμπιακούς Αγώνες,
πρόεδρος του Παναθηναϊκού Α.Ο.,
παράγοντας του ελληνικού αθλητισμού,
μέλος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής,
δήμαρχος Αθηναίων,
υπουργός.
Η Olympedia καταγράφει τη συμμετοχή του στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1912 και του 1924 στην ξιφασκία.
Ο Παναθηναϊκός Α.Ο. τον καταγράφει επίσημα ως πρόεδρο του συλλόγου από το 1937 έως το 1939.
Ο ίδιος ο Παναθηναϊκός τον αναφέρει επίσης στην ιστορία των ανθρώπων του συλλόγου που συνδέθηκαν με τους Ολυμπιακούς Αγώνες:
Κώστας Κοτζιάς — 1912, οπλομαχία — μετέπειτα πρόεδρος ΠΑΟ.
Και η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή τον τοποθετεί μέσα στη μακρά ιστορία των ανθρώπων που διοίκησαν ή υπηρέτησαν τον ελληνικό αθλητισμό.
5. Και ο Κοτζιάς ήταν Τέκτονας
Εδώ η τεκμηρίωση είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένη.
Η Μεγάλη Στοά της Ελλάδος αναφέρει:
Κωνσταντίνος Κοτζιάς — Στοά «Ησίοδος».
Η ίδια πηγή τον καταγράφει ως δήμαρχο Αθηναίων και σημαντικό δημόσιο παράγοντα.
Επομένως μπορούμε να ενώσουμε με ασφάλεια τις δύο πλευρές της βιογραφίας του:
Αθλητισμός
→ Ολυμπιακή συμμετοχή το 1912 και το 1924
→ πρόεδρος Παναθηναϊκού Α.Ο. 1937–1939
→ συμμετοχή στην ελληνική αθλητική διοίκηση
Τεκτονισμός
→ Στοά «Ησίοδος»
Αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα ελληνικά παραδείγματα της σειράς μας.
6. Ο Κοτζιάς δεν ήταν απλώς αθλητής
Η σημασία του Κοτζιά είναι ότι κινήθηκε σε πολλά επίπεδα.
Στον αθλητισμό ήταν:
αθλητής → παράγοντας → πρόεδρος συλλόγου → θεσμικός παράγοντας.
Στην κοινωνία ήταν:
δημοσιογράφος → επιχειρηματίας → δήμαρχος → υπουργός.
Και παράλληλα υπήρξε μέλος τεκτονικής στοάς.
Αυτό μας επιτρέπει να δούμε κάτι που επαναλαμβάνεται σε όλη τη σειρά:
Ο Τεκτονισμός και ο οργανωμένος αθλητισμός δεν ήταν απαραίτητα δύο ξεχωριστοί κόσμοι.
Μερικές φορές συναντιούνταν μέσα στο ίδιο πρόσωπο.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο ένας θεσμός διοικούσε τον άλλο.
7. Ο Κοτζιάς και ο Παναθηναϊκός
Εδώ πρέπει να διορθώσουμε και μια παρανόηση που εμφανίζεται σε ορισμένες διαδικτυακές αναφορές.
Ο Κοτζιάς όντως υπήρξε πρόεδρος του Παναθηναϊκού Α.Ο.
Αλλά η επίσημη ιστορία του συλλόγου διορθώνει παλαιότερες λανθασμένες καταγραφές σχετικά με τη διάρκεια της προεδρίας του.
Ο επίσημος κατάλογος του Παναθηναϊκού τον τοποθετεί στην προεδρία:
1937–1939.
Αυτό είναι σημαντικό για τη μεθοδολογία μας.
Δεν αρκεί να βρούμε μια ιστοσελίδα που γράφει:
«Ο τάδε ήταν πρόεδρος».
Πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να διασταυρώνουμε την πληροφορία με το ίδιο το αρχείο ή τον επίσημο φορέα.
8. Ο Κοτζιάς και το Ολυμπιακό Κίνημα
Ο Κοτζιάς είχε επίσης θεσμική σχέση με το Ολυμπιακό Κίνημα.
Η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή καταγράφει τη σύνθεση της ηγεσίας της και τις ελληνικές παρουσίες στους διεθνείς Ολυμπιακούς θεσμούς.
Η βιογραφική τεκμηρίωση της εποχής τον συνδέει επίσης με την Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή κατά τη δεκαετία του 1930.
Έτσι ο Κοτζιάς αποτελεί ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρώπου που κινήθηκε ταυτόχρονα σε:
Ολυμπιακό αθλητισμό → αθλητικό σωματείο → δημόσια διοίκηση → Τεκτονισμό.
9. Θεμιστοκλής Σοφούλης — ένας διαφορετικός τύπος σύνδεσης
Ένα ακόμη πρόσωπο που αξίζει να εξεταστεί είναι ο:
Θεμιστοκλής Σοφούλης (1860–1949)
Ο Σοφούλης δεν ήταν αθλητής με την έννοια του Κοτζιά.
Ήταν αρχαιολόγος, πολιτικός και αργότερα πρωθυπουργός.
Όμως είχε μια πολύ συγκεκριμένη σχέση με τον αθλητισμό.
Στη Σάμο ίδρυσε το 1898 τον αθλητικό σύλλογο:
«Λογοθέτης Λυκούργος».
Η Καθημερινή αναφέρει την ίδρυση του συλλόγου από τον Σοφούλη και τη σύνδεσή του με την αθλητική ζωή της Σάμου.
Αρχειακή μελέτη για τη Σάμο αναφέρει επίσης τον αθλητικό σύλλογο και την επίσημη ίδρυσή του το 1898.
Και η Μεγάλη Στοά της Ελλάδος καταγράφει τον Σοφούλη ως μέλος της:
Στοάς «Ήρα».
10. Η περίπτωση Σοφούλη μας δείχνει κάτι διαφορετικό
Εδώ δεν έχουμε:
αθλητής + τέκτονας.
Έχουμε:
δημόσιος παράγοντας + ιδρυτής αθλητικού συλλόγου + τέκτονας.
Και αυτό είναι σημαντικό για την έρευνά μας.
Γιατί δείχνει ότι η σχέση Τεκτονισμού και αθλητισμού δεν περιοριζόταν απαραίτητα στους ανθρώπους που έμπαιναν στο γήπεδο.
Μπορούσε να αφορά και ανθρώπους που:
ίδρυαν σωματεία,
οργάνωναν δραστηριότητες,
συμμετείχαν στη δημόσια ζωή,
υποστήριζαν θεσμούς.
Αλλά και πάλι:
δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι ο Σοφούλης ίδρυσε τον αθλητικό σύλλογο επειδή ήταν Τέκτονας.
Η χρονική συνύπαρξη δεν αποδεικνύει αιτιότητα.
11. Γεώργιος Β΄ — Τέκτονας και πρόεδρος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής
Μια ακόμη ιδιαίτερη περίπτωση είναι ο:
Βασιλιάς Γεώργιος Β΄
Η Μεγάλη Στοά της Ελλάδος τον καταγράφει ως μέλος της:
Wallwood Lodge No. 1543
στο Λονδίνο.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, μυήθηκε το 1930, έγινε Master Mason το 1931 και αργότερα ανέλαβε υψηλές τεκτονικές θέσεις.
Η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή καταγράφει επίσης τον Γεώργιο Β΄ ως πρόεδρό της για την περίοδο:
1922–1923.
Άρα έχουμε ακόμη μία πολύ συγκεκριμένη διασταύρωση:
Γεώργιος Β΄
→ Πρόεδρος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής
και
→ Τέκτονας.
12. Μια απαραίτητη χρονολογική διευκρίνιση
Υπάρχει όμως κάτι που πρέπει να προσέξουμε.
Ο Γεώργιος Β΄ έγινε, σύμφωνα με την τεκτονική πηγή, μέλος της στοάς το 1930.
Η προεδρία του στην Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή ήταν πολύ νωρίτερα:
1922–1923.
Επομένως δεν μπορούμε να γράψουμε:
«Ο Γεώργιος Β΄, ως Τέκτονας, ήταν πρόεδρος της ΕΟΕ.»
Αυτό θα δημιουργούσε λανθασμένη χρονική σύνδεση.
Η σωστή διατύπωση είναι:
«Ο Γεώργιος Β΄ υπήρξε πρόεδρος της ΕΟΕ το 1922–1923 και αργότερα, το 1930, μυήθηκε στον Τεκτονισμό.»
Αυτό είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του γιατί η χρονολογία έχει τεράστια σημασία στην ιστορική έρευνα.
13. Ένα ακόμη σημαντικό όνομα: Κωνσταντίνος Μάνος
Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα εμφανίζεται επίσης ο:
Κωνσταντίνος Μάνος (1869–1913)
Ο Μάνος είχε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ελληνικής αθλητικής ζωής πριν και μετά τους Αγώνες του 1896.
Συνδέθηκε με τον Αθλητικό Όμιλο Αθηνών και με την προετοιμασία των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Ήταν επίσης μέλος της πρώτης ελληνικής επιτροπής που ασχολήθηκε με την προετοιμασία των Αγώνων.
Ωστόσο εδώ πρέπει να κάνουμε κάτι που είναι εξίσου σημαντικό με το να βρούμε μια επιβεβαίωση:
να μην επιβεβαιώσουμε κάτι που δεν βρήκαμε.
Στην παρούσα έρευνα δεν εντοπίσαμε αρκετά αξιόπιστο τεκμήριο που να μας επιτρέπει να παρουσιάσουμε τον ίδιο τον Κωνσταντίνο Μάνο ως τεκμηριωμένο Freemason.
Άρα:
🟡 Αθλητική δράση: τεκμηριωμένη.
🔴 Τεκτονική ιδιότητα: δεν την παρουσιάζουμε ως γεγονός.
Αυτό είναι ακριβώς το είδος διάκρισης που θέλουμε να εφαρμόζουμε σε όλη τη σειρά.
14. Το ίδιο ισχύει για τον Δημήτριο Βικέλα
Ο Δημήτριος Βικέλας είναι φυσικά μία από τις σημαντικότερες μορφές της ιστορίας του ελληνικού και παγκόσμιου Ολυμπισμού.
Ήταν:
πρώτος πρόεδρος της ΔΟΕ,
βασική μορφή της διοργάνωσης της Αθήνας του 1896,
άνθρωπος με τεράστια συμβολή στην αναβίωση των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή επιβεβαιώνει τη θέση του ως πρώτου Έλληνα μέλους της ΔΟΕ και πρώτου προέδρου της για την περίοδο 1894–1896.
Ωστόσο, στην έρευνα για το συγκεκριμένο μέρος δεν βρήκαμε αρκετό πρωτογενές τεκμήριο για να τον χαρακτηρίσουμε Τέκτονα.
Επομένως δεν θα τον εντάξουμε στη λίστα των «Ελλήνων αθλητικών Τεκτόνων».
15. Ένας πολύ χρήσιμος πίνακας
Με βάση τα στοιχεία που μπορέσαμε να διασταυρώσουμε:
| Πρόσωπο | Αθλητική/Ολυμπιακή δράση | Τεκτονική σύνδεση | Τι μπορούμε να πούμε |
|---|---|---|---|
| Ιωάννης Χρυσάφης | Καθηγητής φυσικής αγωγής, αθλητής, παράγοντας | Τέκτονας | 🟢 Ισχυρή διασταύρωση |
| Κωνσταντίνος Κοτζιάς | Ολυμπιακός αθλητής, πρόεδρος ΠΑΟ | Στοά «Ησίοδος» | 🟢 Ισχυρή διασταύρωση |
| Θεμιστοκλής Σοφούλης | Ίδρυσε αθλητικό σύλλογο στη Σάμο | Στοά «Ήρα» | 🟢 Τεκμηριωμένη διασταύρωση |
| Γεώργιος Β΄ | Πρόεδρος ΕΟΕ 1922–23 | Wallwood Lodge | 🟢 Και τα δύο τεκμηριωμένα, αλλά σε διαφορετικές χρονικές περιόδους |
| Κωνσταντίνος Μάνος | Αθλητικός παράγοντας / Ολυμπιακό Κίνημα | Δεν επιβεβαιώθηκε επαρκώς | 🟡 Δεν τον χαρακτηρίζουμε Τέκτονα |
| Δημήτριος Βικέλας | Πρώτος πρόεδρος ΔΟΕ | Δεν επιβεβαιώθηκε επαρκώς στην παρούσα έρευνα | 🟡 Δεν τον χαρακτηρίζουμε Τέκτονα |
16. Και τώρα το κρίσιμο ερώτημα: υπήρχαν «τεκτονικοί σύλλογοι»;
Εδώ η απάντηση πρέπει να είναι πολύ προσεκτική.
Δεν έχουμε βρει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι:
ο Παναθηναϊκός Α.Ο. ήταν τεκτονικός σύλλογος,
ο Εθνικός Γ.Σ. ήταν τεκτονικός σύλλογος,
ο Πανελλήνιος Γ.Σ. ήταν τεκτονικός σύλλογος,
η ΕΟΕ ήταν τεκτονικός οργανισμός,
ή ότι η ΕΠΟ δημιουργήθηκε ως τεκτονική δομή.
Αντίθετα, έχουμε συγκεκριμένα πρόσωπα που πέρασαν από αυτούς τους θεσμούς και ήταν ταυτόχρονα Τέκτονες.
Αυτό είναι διαφορετικό.
17. Ο Παναθηναϊκός είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα
Ο Παναθηναϊκός Α.Ο. έχει μακρά ιστορία προέδρων και αθλητικών παραγόντων.
Ο Κώστας Κοτζιάς βρίσκεται επίσημα στον κατάλογο των προέδρων του συλλόγου για την περίοδο 1937–1939.
Η Μεγάλη Στοά της Ελλάδος τον καταγράφει ως μέλος της Στοάς «Ησίοδος».
Αυτό δημιουργεί μια τεκμηριωμένη σύνδεση προσώπου.
Δεν δημιουργεί όμως:
«τεκτονικό Παναθηναϊκό».
Και αυτή η διαφορά πρέπει να παραμένει απαράβατη.
18. Η περίπτωση του Ιωάννη Χρυσάφη είναι ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρουσα
Γιατί ο Χρυσάφης δεν συνδέεται μόνο με έναν σύλλογο.
Συνδέεται με ολόκληρη την ανάπτυξη της φυσικής αγωγής.
Η ιστορία του Εθνικού Γ.Σ. τον τοποθετεί στις ρίζες του συλλόγου και στην ανάπτυξη της ελληνικής γυμναστικής.
Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και άλλες ψηφιακές συλλογές τον κατατάσσουν ανάμεσα στους αθλητές, καθηγητές και συγγραφείς της εποχής.
Και η Μεγάλη Στοά τον περιλαμβάνει στους Έλληνες Τέκτονες.
Αν στο μέλλον βρεθούν προσωπικά του τεκτονικά αρχεία — ημερολόγια, επιστολές, πρακτικά ή τεκτονικές δημοσιεύσεις — θα μπορούσαμε να εξετάσουμε αν υπήρχε οποιαδήποτε σύνδεση ανάμεσα στις δύο δραστηριότητές του.
Μέχρι τότε:
η συνύπαρξη είναι αποδεδειγμένη· η επιρροή όχι.
19. Τα κοινωνικά δίκτυα της Αθήνας
Αυτό μας οδηγεί σε ένα ευρύτερο ιστορικό συμπέρασμα.
Στις αρχές του 20ού αιώνα η Αθήνα είχε ένα σχετικά περιορισμένο δίκτυο μορφωμένων, επιχειρηματιών, πολιτικών, στρατιωτικών, αθλητικών παραγόντων και ανθρώπων των γραμμάτων.
Οι ίδιοι άνθρωποι μπορούσαν να εμφανίζονται σε πολλές διαφορετικές οργανώσεις.
Κάποιος μπορούσε να είναι:
μέλος αθλητικού συλλόγου
και ταυτόχρονα:
μέλος μιας στοάς
και ταυτόχρονα:
δημόσιος λειτουργός ή επιχειρηματίας.
Αυτό δεν είναι απαραίτητα ένδειξη συνωμοσίας.
Είναι χαρακτηριστικό μιας κοινωνίας όπου τα οργανωμένα δίκτυα ήταν πολύ πιο περιορισμένα από ό,τι σήμερα.
20. Τι πραγματικά αποδεικνύουν οι περιπτώσεις μας;
Οι περιπτώσεις Χρυσάφη, Κοτζιά, Σοφούλη και Γεωργίου Β΄ μας επιτρέπουν να πούμε:
🟢 Τεκμηριωμένο
Υπήρχαν Έλληνες με σημαντική συμμετοχή στον αθλητισμό ή στους αθλητικούς θεσμούς που ήταν επίσης Τέκτονες.
🟢 Τεκμηριωμένο
Σε ορισμένες περιπτώσεις η αθλητική τους δραστηριότητα ήταν ιδιαίτερα σημαντική.
🟡 Πιθανό ως γενικό κοινωνιολογικό φαινόμενο
Τα ίδια κοινωνικά δίκτυα μπορούσαν να φιλοξενούν αθλητικούς και τεκτονικούς ρόλους.
🔴 Δεν αποδείχθηκε
Ότι οι αθλητικοί θεσμοί λειτουργούσαν ως προεκτάσεις των στοών.
🔴 Δεν αποδείχθηκε
Ότι ο Τεκτονισμός καθόριζε τις επιλογές των συλλόγων.
🔴 Δεν αποδείχθηκε
Ότι μεταγραφές, εκλογές διοικήσεων ή αθλητικές αποφάσεις λαμβάνονταν μέσα σε στοές.
21. Το μεγάλο πρόβλημα των διαδικτυακών «λίστων»
Στο διαδίκτυο υπάρχουν πολλές λίστες με:
«Μασόνους του ελληνικού αθλητισμού».
Το πρόβλημα είναι ότι συχνά:
δεν αναφέρουν τη στοά,
δεν αναφέρουν ημερομηνία,
δεν δίνουν πρωτογενή πηγή,
μπερδεύουν την οικογενειακή σχέση με την προσωπική ιδιότητα,
μπερδεύουν την πολιτική ή κοινωνική σχέση με τεκτονική ιδιότητα,
αναπαράγουν η μία την άλλη.
Αυτό δημιουργεί έναν τεράστιο κύκλο «πηγή της πηγής».
Και κάποια στιγμή μια πληροφορία που ξεκίνησε ως:
«ίσως»
καταλήγει να παρουσιάζεται ως:
«ιστορικό γεγονός».
22. Η δική μας μεθοδολογία θα είναι διαφορετική
Για κάθε πρόσωπο της σειράς θα ζητάμε:
1. Ποιος ήταν;
2. Τι έκανε στον αθλητισμό;
3. Ποια ήταν η τεκτονική του ιδιότητα;
4. Σε ποια στοά;
5. Πότε;
6. Ποια είναι η πηγή;
7. Υπάρχει τεκμήριο ότι οι δύο δραστηριότητες συνδέονταν;
Μόνο όταν απαντώνται αυτά τα ερωτήματα μπορούμε να μιλήσουμε για πραγματική ιστορική σχέση.
23. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα
Η έρευνα του Μέρους 9 μας οδηγεί σε κάτι που ίσως είναι πιο ενδιαφέρον από οποιαδήποτε θεωρία συνωμοσίας.
Ο Τεκτονισμός δεν φαίνεται να ήταν ένας «εξωτερικός» κόσμος προς τον ελληνικό αθλητισμό.
Υπήρχαν άνθρωποι που κινούνταν και στους δύο χώρους.
Ο Ιωάννης Χρυσάφης βρίσκεται στον πυρήνα της φυσικής αγωγής.
Ο Κώστας Κοτζιάς υπήρξε αθλητής, Ολυμπιακός συμμετέχων και πρόεδρος του Παναθηναϊκού.
Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης ίδρυσε αθλητικό σύλλογο στη Σάμο.
Ο Γεώργιος Β΄ υπήρξε πρόεδρος της ΕΟΕ και αργότερα Τέκτονας.
Αυτό δείχνει ότι ο ελληνικός αθλητισμός αναπτύχθηκε μέσα σε μια κοινωνία όπου υπήρχαν πολλαπλά και αλληλοτεμνόμενα δίκτυα.
24. Το πιο σημαντικό: δεν πρέπει να αντιστρέψουμε την αιτία και το αποτέλεσμα
Ας πάρουμε τον Κοτζιά.
Γνωρίζουμε:
Κοτζιάς → αθλητής
Κοτζιάς → πρόεδρος ΠΑΟ
Κοτζιάς → Τέκτονας
Δεν γνωρίζουμε:
Τέκτονας → έγινε πρόεδρος ΠΑΟ.
Ούτε:
στοά → αποφάσισε την προεδρία του ΠΑΟ.
Αυτό είναι το κλασικό ιστορικό λάθος της ψευδούς αιτιότητας.
Το ότι δύο ιδιότητες συνυπάρχουν στο ίδιο πρόσωπο δεν σημαίνει ότι η μία προκάλεσε την άλλη.
25. Και τι γίνεται με τους συλλόγους;
Εδώ το αποτέλεσμα της έρευνας είναι μάλλον ξεκάθαρο.
Μπορούμε να τεκμηριώσουμε:
Τέκτονες μέσα στον ελληνικό αθλητισμό.
Δεν μπορούμε ακόμη να τεκμηριώσουμε:
ελληνικούς αθλητικούς συλλόγους ως τεκτονικά δημιουργήματα.
Αυτή η διάκριση θα είναι εξαιρετικά σημαντική στο επόμενο μέρος.
Γιατί το επόμενο ερώτημα δεν θα είναι πλέον:
«Ποιος αθλητής ήταν Τέκτονας;»
Αλλά:
«Υπήρχαν ελληνικοί αθλητικοί σύλλογοι που είχαν πραγματική, οργανωμένη σχέση με τεκτονικές στοές;»
Και εκεί θα πρέπει να ψάξουμε:
καταστατικά,
ιδρυτικά μέλη,
πρακτικά διοικήσεων,
παλιά αθλητικά περιοδικά,
εφημερίδες,
τεκτονικά δελτία,
αρχεία συλλόγων,
δημοτικά αρχεία,
και, όπου υπάρχουν, αρχεία των ίδιων των στοών.
Συμπέρασμα του Μέρους 9
Η έρευνα δεν επιβεβαιώνει την εικόνα ενός ελληνικού αθλητισμού που «διοικούνταν από τους Τέκτονες».
Επιβεβαιώνει όμως κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο:
Έλληνες με σημαντική παρουσία στον αθλητισμό και στους αθλητικούς θεσμούς υπήρξαν πράγματι μέλη τεκτονικών στοών.
Ο Ιωάννης Χρυσάφης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς υπήρξε σημαντική μορφή της ελληνικής φυσικής αγωγής και καταγράφεται από τη Μεγάλη Στοά της Ελλάδος ως Τέκτονας.
Ο Κωνσταντίνος Κοτζιάς είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική περίπτωση: συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1912 και 1924, υπήρξε πρόεδρος του Παναθηναϊκού Α.Ο. και καταγράφεται ως μέλος της Στοάς «Ησίοδος».
Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης συνδέεται με την ίδρυση αθλητικού συλλόγου στη Σάμο και παράλληλα καταγράφεται ως μέλος της Στοάς «Ήρα».
Ο Γεώργιος Β΄ αποτελεί επίσης ενδιαφέρουσα περίπτωση, καθώς υπήρξε πρόεδρος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής πριν από την τεκτονική του μύηση το 1930.
Άρα, μέχρι αυτό το σημείο, μπορούμε να μιλήσουμε για:
πρόσωπα που διασταυρώνονται.
Όχι ακόμη για:
τεκτονικούς αθλητικούς οργανισμούς.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο της έρευνας.
Γιατί από εδώ και πέρα δεν ψάχνουμε πλέον απλώς ονόματα.
Ψάχνουμε δίκτυα.
Πηγές
Μεγάλη Στοά της Ελλάδος — Κατάλογος Ελλήνων Τεκτόνων. Περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον Ιωάννη Χρυσάφη, τον Κωνσταντίνο Κοτζιά και τον Γεώργιο Β΄.
Μεγάλη Στοά της Ελλάδος — Κωνσταντίνος Κοτζιάς. Τεκτονική ιδιότητα και Στοά «Ησίοδος».
Παναθηναϊκός Α.Ο. — Οι πρόεδροι του Παναθηναϊκού Α.Ο. Επίσημος κατάλογος προέδρων, με τον Κώστα Κοτζιά στην περίοδο 1937–1939.
Παναθηναϊκός Α.Ο. — Έλληνες Ολυμπιακοί αθλητές και παράγοντες. Αναφορά στον Κώστα Κοτζιά ως Ολυμπιακό αθλητή και μετέπειτα πρόεδρο του ΠΑΟ.
Olympedia — Kostas Kotzias. Συμμετοχές στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1912 και 1924.
Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος — Ιστορία. Για τον Ιωάννη Χρυσάφη, τον Εθνικό Γ.Σ. και την εξέλιξη της ελληνικής φυσικής αγωγής.
SearchCulture.gr — Ιωάννης Χρυσάφης. Βιογραφικά και τεκμήρια για τη δράση του ως αθλητή, καθηγητή και συγγραφέα.
Photodentro — Ιωάννης Χρυσάφης. Για τη συμβολή του στην ελληνική αθλητική παιδεία και στις Ολυμπιακές αποστολές.
Μεγάλη Στοά της Ελλάδος — Θεμιστοκλής Σοφούλης. Τεκτονική ιδιότητα, Στοά «Ήρα».
Η Καθημερινή — Θεμιστοκλής Σοφούλης. Για την ίδρυση του αθλητικού συλλόγου «Λογοθέτης Λυκούργος» στη Σάμο.
Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή — Ιστορία της ΕΟΕ. Για τους προέδρους της ΕΟΕ και τα ελληνικά μέλη της ΔΟΕ.
Μεγάλη Στοά της Ελλάδος — Γεώργιος Β΄. Για τη μύηση του Γεωργίου Β΄ στη Wallwood Lodge το 1930 και την τεκτονική του πορεία.
SearchCulture.gr — Κωνσταντίνος Μάνος. Για τη γενικότερη ιστορική τεκμηρίωση του προσώπου και τη σχέση του με τον ελληνικό αθλητισμό.
Αθλητικές και ιστορικές πηγές για τον Κωνσταντίνο Μάνο. Για τη συμμετοχή του στην οργάνωση της αθλητικής ζωής και των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου