Burnout στον Παιδικό Αθλητισμό: Πότε η Αγάπη για το Άθλημα Μετατρέπεται σε Εξάντληση;
Επιστημονική αρθρογραφία για το Sports Marketing Greece
Χατζηζήσης Αντώνιος
MSc, Physical Education and Sports Science, AUTH
Επαγγελματίας άσκησης με ενδιαφέρον στην κατανόηση και εφαρμογή της επιστήμης της προπόνησης στην πράξη.
Ένα παιδί μπορεί να αγαπά τον αθλητισμό και ταυτόχρονα να εξαντλείται από αυτόν.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έπαψε να αγαπά το άθλημά του ή ότι «δεν αντέχει την πίεση». Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Πότε η φυσιολογική προσπάθεια και η απαιτητική προπόνηση μετατρέπονται σε μια εμπειρία που φθείρει το παιδί;
Το burnout στον αθλητισμό αποτελεί ένα θέμα που αφορά όχι μόνο τους αθλητές υψηλού επιπέδου, αλλά και παιδιά και εφήβους που συμμετέχουν σε οργανωμένο και απαιτητικό αθλητισμό.
Τι είναι το burnout στον αθλητισμό;
Το burnout δεν είναι απλώς η συνηθισμένη κούραση μετά από μια δύσκολη εβδομάδα προπόνησης ή αγώνων.
Πρόκειται για ένα ευρύτερο μοτίβο σωματικής, συναισθηματικής και ψυχολογικής εξάντλησης που σχετίζεται με την αθλητική εμπειρία.
Στη σχετική βιβλιογραφία διακρίνονται τρεις βασικές διαστάσεις:
Σωματική και συναισθηματική εξάντληση
Αποστασιοποίηση και αδιαφορία απέναντι στο άθλημα
Αίσθηση μειωμένης προσωπικής επίτευξης, δηλαδή η αίσθηση ότι η προσπάθεια δεν αποδίδει ή ότι «δεν είμαι αρκετά καλός»
Ένα ερευνητικό εργαλείο που αξίζει να γνωρίζουμε
Στην επιστημονική έρευνα χρησιμοποιείται ευρέως το Athlete Burnout Questionnaire (ABQ) των Raedeke και Smith για τη μελέτη των παραπάνω διαστάσεων του athlete burnout.
Το εργαλείο αυτό έχει συμβάλει σημαντικά στη μελέτη του φαινομένου και στην καλύτερη κατανόηση της αθλητικής εξουθένωσης.
Δεν είναι απλώς θέμα υπερβολικής προπόνησης
Δύο παιδιά μπορεί να έχουν παρόμοιο προπονητικό πρόγραμμα και παρ' όλα αυτά να βιώνουν εντελώς διαφορετικά την αθλητική τους εμπειρία.
Το ένα μπορεί να αισθάνεται χαρά, πρόοδο και υποστήριξη.
Το άλλο μπορεί να αισθάνεται διαρκή πίεση, φόβο αποτυχίας ή ότι δεν έχει χώρο να κάνει λάθος.
Επομένως, δεν έχει σημασία μόνο πόσο προπονείται ένα παιδί, αλλά και πώς βιώνει όσα απαιτεί ο αθλητισμός.
Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με μεγαλύτερη πιθανότητα burnout περιλαμβάνουν:
χαμηλή αίσθηση αυτονομίας,
χαμηλή αίσθηση ικανότητας,
ελεγκτικό προπονητικό περιβάλλον,
τελειοθηρία,
χαμηλή εσωτερική παρακίνηση.
Αυτό μας οδηγεί σε μια σημαντική διαπίστωση:
Το προπονητικό φορτίο δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που καθορίζει την εμπειρία ενός νεαρού αθλητή.
Το παιδί δεν ζει μόνο την προπόνηση
Η προπόνηση αποτελεί μόνο ένα κομμάτι της καθημερινότητας ενός παιδιού.
Υπάρχουν επίσης:
το σχολείο,
οι εξετάσεις,
οι μετακινήσεις,
ο ύπνος,
οι κοινωνικές σχέσεις,
η οικογενειακή καθημερινότητα,
αλλά και οι φυσιολογικές αλλαγές και οι απαιτήσεις της ανάπτυξης.
Για έναν νεαρό αθλητή, επομένως, το συνολικό φορτίο δεν είναι μόνο το προπονητικό φορτίο.
Η αξιολόγηση της κατάστασής του χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη το σύνολο της καθημερινότητάς του.
Ο ρόλος του σχολείου
Ο έφηβος αθλητής είναι ταυτόχρονα και μαθητής.
Η προσπάθεια να ανταποκριθεί σε δύο απαιτητικούς ρόλους μπορεί να αυξήσει την πίεση που βιώνει.
Το σχολικό και το αθλητικό στρες δεν λειτουργούν πάντα ανεξάρτητα. Μπορούν να αλληλεπιδρούν.
Ένα παιδί που αντιμετωπίζει αυξημένες απαιτήσεις ή δυσκολίες στο σχολείο μπορεί να μεταφέρει μέρος αυτής της πίεσης στην προπόνηση και αντίστροφα.
Γι' αυτό και η εικόνα ενός παιδιού δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά μέσα από την αθλητική του επίδοση.
Ο ρόλος των γονέων
Οι γονείς δεν αποτελούν αποκλειστικά πηγή πίεσης ούτε αποκλειστικά πηγή υποστήριξης.
Η γονεϊκή παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά αλλά και επιβαρυντικά, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται.
Οι υψηλές προσδοκίες των γονέων δεν είναι απαραίτητα από μόνες τους επιβλαβείς.
Μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχει ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι προσδοκίες μεταφέρονται στο παιδί.
Άλλο είναι:
«Πιστεύω σε εσένα και θα είμαι δίπλα σου»
και άλλο:
«Πρέπει να κερδίσεις» ή «δεν επιτρέπεται να αποτύχεις».
Η διαφορά βρίσκεται στην υποστήριξη και την εμπιστοσύνη, σε αντίθεση με τον έλεγχο και την πίεση για αποτέλεσμα.
Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι υποστηρίζεται ως παιδί, όχι μόνο ως αθλητής.
Ο ρόλος του προπονητή
Ο προπονητής δεν επηρεάζει μόνο την προπόνηση.
Επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό και το κλίμα μέσα στο οποίο αθλείται το παιδί.
Ένα υποστηρικτικό προπονητικό περιβάλλον μπορεί να ενισχύσει:
την αίσθηση αυτονομίας,
την αίσθηση ότι το παιδί βελτιώνεται,
την αποδοχή του λάθους ως μέρος της μάθησης,
τη σχέση εμπιστοσύνης,
τη συνεργασία με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας.
Αντίθετα, ένα υπερβολικά ελεγκτικό περιβάλλον, όπου η αξία του αθλητή συνδέεται κυρίως με την επίδοση, τη νίκη ή την αποφυγή του λάθους, μπορεί να αυξήσει την ψυχολογική επιβάρυνση.
Για τον λόγο αυτό, η δουλειά του προπονητή δεν περιορίζεται στην τεχνική και αγωνιστική ανάπτυξη.
Περιλαμβάνει και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο το παιδί μπορεί να προσπαθεί, να μαθαίνει και να εξελίσσεται.
Μήπως γινόμαστε υπερβολικοί;
Το burnout συχνά αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που αφορά κυρίως τον επαγγελματικό αθλητισμό ή τους αθλητές υψηλού ανταγωνισμού.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να θεωρείται αποκλειστικά πρόβλημα αθλητών υψηλού επιπέδου.
Μπορεί να εμφανιστεί και σε παιδιά ή εφήβους που συμμετέχουν σε οργανωμένο και απαιτητικό αθλητισμό.
Παράλληλα, στο σχολικό περιβάλλον μπορεί να εμφανιστεί σχολική εξουθένωση, η οποία ενδέχεται να αλληλεπιδρά με την αθλητική.
Χρειάζεται όμως προσοχή στις γενικεύσεις.
Μεγάλο μέρος της υπάρχουσας βιβλιογραφίας αφορά εφήβους και αγωνιστικούς αθλητές. Επομένως, δεν μπορούμε να μεταφέρουμε αυτόματα κάθε ερευνητικό συμπέρασμα σε κάθε παιδί που συμμετέχει σε οποιαδήποτε μορφή αθλητισμού.
Το ζητούμενο δεν είναι να αφαιρέσουμε την απαίτηση από τον αθλητισμό
Η προστασία του παιδιού από το αθλητικό burnout δεν σημαίνει ότι αφαιρούμε κάθε απαίτηση από τον αθλητισμό.
Ο αθλητισμός έχει προκλήσεις. Έχει προσπάθεια, αποτυχίες, απαιτήσεις, αγώνες και στιγμές πίεσης.
Το ζητούμενο είναι να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί μπορεί:
να προσπαθεί,
να εξελίσσεται,
να κάνει λάθη,
να αντιμετωπίζει δυσκολίες,
χωρίς να χάνει τη σχέση του με τη χαρά του αθλήματος.
Γιατί τελικά, ο στόχος του παιδικού αθλητισμού δεν είναι μόνο να δημιουργήσει καλύτερους αθλητές.
Είναι να δημιουργήσει παιδιά που μπορούν να αγαπήσουν τον αθλητισμό και να παραμείνουν σε αυτόν.
👤 Γνωρίστε τον συγγραφέα
Χατζηζήσης Αντώνιος
MSc, Physical Education and Sports Science, AUTH
Ο Χατζηζήσης Αντώνιος είναι επαγγελματίας άσκησης με ενδιαφέρον στην κατανόηση και εφαρμογή της επιστήμης της προπόνησης στην πράξη.
Μέσα από την αρθρογραφία του επιχειρεί να μετατρέψει την επιστημονική γνώση σε περιεχόμενο απλό, κατανοητό και χρήσιμο για επαγγελματίες άσκησης, αθλητές, γονείς και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τον αθλητισμό.
Το Sports Marketing Greece φιλοξενεί τη συγκεκριμένη επιστημονική αρθρογραφία στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να φέρνει στο κοινό τεκμηριωμένη γνώση από ανθρώπους που δραστηριοποιούνται στον χώρο του αθλητισμού και της άσκησης.
📚 Πηγές
Raedeke, T. D., & Smith, A. L. (2001). Development and preliminary validation of an athlete burnout measure. Journal of Sport & Exercise Psychology, 23(4), 281–306. https://doi.org/10.1123/jsep.23.4.281
Woods, S., Dunne, S., Gallagher, P., & McNicholl, A. (2025). A systematic review of the factors associated with athlete burnout in team sports. International Review of Sport and Exercise Psychology, 18(1), 70–110. https://doi.org/10.1080/1750984X.2022.2148225
Granz, H. L., Schnell, A., Mayer, J., & Thiel, A. (2019). Risk profiles for athlete burnout in adolescent elite athletes: A classification analysis. Psychology of Sport and Exercise, 41, 130–141. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2018.11.005
Aunola, K., Sorkkila, M., Viljaranta, J., Tolvanen, A., & Ryba, T. V. (2018). The role of parental affection and psychological control in adolescent athletes’ symptoms of school and sport burnout during the transition to upper secondary school. Journal of Adolescence, 65, 140–149. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2018.03.015
Saarinen, M., Phipps, D. J., Kuokkanen, J., Bjørndal, C. T., Bentzen, M., Ommundsen, Y., & Gustafsson, H. (2025). Burnout trajectories among adolescent student-athletes: The role of gender, success expectations, and parental affection. Psychology of Sport and Exercise, 79, 102831. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2025.102831
0 Σχόλια