Το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα και στον Παιδικό Αθλητισμό

Πώς οι προσδοκίες του προπονητή μπορούν να επηρεάσουν τις ευκαιρίες, την αυτοπεποίθηση και την πορεία ενός παιδιού στον αθλητισμό.

✍️ Γράφει ο Αντώνιος Χατζηζήσης

MSc, Physical Education and Sports Science, ΑΠΘ

Επαγγελματίας άσκησης | Movement Science Lab

Πόσο νωρίς ένας προπονητής αποφασίζει ότι ένα παιδί «έχει ταλέντο» ή ότι δεν είναι ακόμη αρκετά καλό;

Στον παιδικό αθλητισμό, ο προπονητής καλείται καθημερινά να αξιολογεί, να καθοδηγεί και να δίνει ευκαιρίες. Οι προσδοκίες του, όμως, δεν μένουν μόνο στο μυαλό του. Μπορούν να φανούν στον χρόνο συμμετοχής, στην ανατροφοδότηση μετά από ένα λάθος, ακόμη και στην εμπιστοσύνη που δείχνει σε έναν νέο αθλητή.

Εκεί ακριβώς συναντάται το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα, ή αλλιώς το φαινόμενο της αυτοεκπληρούμενης προφητείας.

Μπορούν, λοιπόν, οι προσδοκίες ενός προπονητή να επηρεάσουν έμμεσα την πορεία ενός νέου αθλητή;

Τι είναι το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα;

Το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα περιγράφει την πιθανότητα οι προσδοκίες ενός σημαντικού ενήλικα να επηρεάσουν τελικά τη συμπεριφορά και την εξέλιξη ενός παιδιού.

Στον αθλητισμό, ο σημαντικός αυτός ενήλικας είναι συχνά ο προπονητής.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ένας προπονητής «δημιουργεί ταλέντο» απλώς επειδή πιστεύει σε ένα παιδί.

Σημαίνει ότι οι προσδοκίες του μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά με διαφορετικούς αθλητές: την προσοχή που τους δίνει, τις ευκαιρίες συμμετοχής, την ανατροφοδότηση που παρέχει και τις ευκαιρίες που τους προσφέρει για μάθηση και πρωτοβουλία.

Και αυτές οι διαφορές μπορούν με τη σειρά τους να επηρεάσουν την εμπειρία του ίδιου του παιδιού.

Ο μηχανισμός του φαινομένου

Αρχικά, ο προπονητής σχηματίζει μια πρώτη εντύπωση για ένα παιδί.

Η εντύπωση αυτή μπορεί να βασίζεται στην τωρινή απόδοση, στη σωματική ωρίμανση, στην προηγούμενη εμπειρία ή σε άλλα στοιχεία που παρατηρεί κατά την προπόνηση.

Στη συνέχεια, συχνά χωρίς συνειδητή πρόθεση, μπορεί να αντιμετωπίζει διαφορετικά το παιδί που θεωρεί «δυνατό» από εκείνο που θεωρεί «λιγότερο ικανό».

Το παιδί, όμως, μπορεί να αντιληφθεί αυτή τη διαφορά.

Έτσι, μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί η αυτοπεποίθηση, η προσπάθεια, η εμπιστοσύνη, η αίσθηση ότι ανήκει στην ομάδα και η διάθεση συμμετοχής.

Με τον χρόνο, η συμπεριφορά του παιδιού μπορεί να αλλάξει και η μετέπειτα απόδοσή του να μοιάζει σαν να επιβεβαιώνει την αρχική προσδοκία του προπονητή.

Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:

Προσδοκία → Διαφορετική συμπεριφορά προπονητή → Διαφορετική εμπειρία παιδιού → Διαφορετική συμπεριφορά/απόδοση παιδιού → Επιβεβαίωση της αρχικής προσδοκίας

Τι ακριβώς δείχνει η επιστήμη;

Η επιστημονική απάντηση χρειάζεται προσοχή.

Δεν είναι ασφαλές να θεωρήσουμε ότι οι προσδοκίες του προπονητή καθορίζουν από μόνες τους την απόδοση ή το ταλέντο ενός παιδιού.

Μπορεί, ωστόσο, να ειπωθεί ότι οι προσδοκίες του προπονητή συνδέονται με τον τρόπο που αλληλεπιδρά με διαφορετικούς αθλητές.

Μελέτες στον αθλητισμό έχουν δείξει ότι παιδιά για τα οποία οι προπονητές έχουν υψηλότερες προσδοκίες μπορεί να λαμβάνουν περισσότερη ενίσχυση, ποιοτικότερη ανατροφοδότηση, μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και περισσότερες ευκαιρίες συμμετοχής και μάθησης.

Επομένως, το πιο ακριβές συμπέρασμα είναι ότι οι προσδοκίες των προπονητών δεν δημιουργούν «μαγικά» την απόδοση.

Μπορούν, όμως, να επηρεάσουν τις ευκαιρίες, την ανατροφοδότηση και το ψυχολογικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ένα παιδί.

Πώς μπορεί ο προπονητής να περιορίσει την επίδραση των προκαταλήψεών του;

Ο ρόλος του προπονητή είναι ιδιαίτερα σημαντικός στον παιδικό αθλητισμό.

Μερικές πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν είναι:

Να αντιμετωπίζει τις πρώτες εντυπώσεις ως προσωρινές εκτιμήσεις και όχι ως οριστικές προβλέψεις.
Να αξιολογεί την πρόοδο του παιδιού και όχι μόνο τη σημερινή του επίδοση.
Να δίνει συγκεκριμένη και εποικοδομητική ανατροφοδότηση για τη συμπεριφορά, την προσπάθεια και τη διαδικασία μάθησης.
Να φροντίζει ώστε κάθε παιδί να έχει ουσιαστικές ευκαιρίες μάθησης και συμμετοχής.
Να θυμάται ότι η βιολογική ωρίμανση, η εμπειρία και η ψυχολογική ανάπτυξη δεν προχωρούν με τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα παιδιά.

Ένα παιδί που σήμερα φαίνεται λιγότερο ώριμο ή λιγότερο ικανό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα παραμείνει έτσι.

Η αλήθεια φαίνεται να είναι κάπου στη μέση

Στον νεανικό αθλητισμό, ο προπονητής δεν χρειάζεται να προβλέψει ποιο παιδί θα γίνει ο επόμενος μεγάλος αθλητής.

Χρειάζεται να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε παιδί έχει την ευκαιρία να μάθει, να κάνει λάθη και να εξελιχθεί.

Οι προσδοκίες είναι αναπόφευκτες.

Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο εμείς, ως προπονητές, μετατρέπουμε αυτές τις προσδοκίες σε συμπεριφορά.

Το ζητούμενο δεν είναι να πιστέψουμε τυφλά ότι όλα τα παιδιά έχουν τις ίδιες δυνατότητες. Είναι να μην βάλουμε όρια σε δυνατότητες που ακόμη δεν έχουν φανεί.

Στον παιδικό αθλητισμό, ίσως τελικά η μεγαλύτερη ευθύνη του προπονητή δεν είναι να αναγνωρίσει από νωρίς ποιος είναι ο «καλύτερος».

Είναι να εξασφαλίσει ότι κανένα παιδί δεν θα σταματήσει να προσπαθεί επειδή κάποιος άλλος αποφάσισε πολύ νωρίς τι μπορεί ή τι δεν μπορεί να γίνει.

✍️ Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Αντώνιος Χατζηζήσης (MSc, Physical Education and Sports Science, ΑΠΘ) είναι επαγγελματίας άσκησης και ασχολείται με την κατανόηση και εφαρμογή της επιστήμης της προπόνησης στην πράξη.

Μέσα από το Movement Science Lab επιχειρεί να μετατρέψει την επιστημονική γνώση γύρω από την άσκηση και την προπόνηση σε απλή, κατανοητή και χρήσιμη πληροφορία για επαγγελματίες άσκησης, καθημερινούς ασκούμενους και ερασιτέχνες αθλητές.

Πρωτότυπη δημοσίευση: Το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα και στον Παιδικό Αθλητισμό
Αρχική δημοσίευση: 30 Αυγούστου 2026
Συγγραφέας: Αντώνιος Χατζηζήσης

Το παρόν αποτελεί αναδημοσίευση/παρουσίαση του άρθρου με σαφή αναφορά στον αρχικό συγγραφέα και την πρωτότυπη δημοσίευση.

Πηγές

Solomon, G. B. (2010). The Influence of Coach Expectations on Athlete Development. Journal of Sport Psychology in Action, 1(2), 76–85.
Rejeski, W. J., Darracott, C., & Hutslar, S. (1979). Pygmalion in Youth Sport: A Field Study. Journal of Sport Psychology, 1(4), 311–319.
Bengtsson, D., Stenling, A., Nygren, J., Ntoumanis, N., & Ivarsson, A. (2024). The effects of interpersonal development programmes with sport coaches and parents on youth athlete outcomes: A systematic review and meta-analysis. Psychology of Sport and Exercise, 70, 102558.
Wilson, M. A., Cushion, C. J., & Stephens, D. E. (2006). “Put Me in Coach… I’m Better Than You Think I Am!” Coaches’ Perceptions of Their Expectations in Youth Sport. International Journal of Sports Science & Coaching, 1(2).