Πλασμαφαίρεση και αθλητισμός: Τι συμβαίνει πραγματικά στον οργανισμό ενός αθλητή; | Sports Marketing Greece
Η σχέση της ιατρικής με τον αθλητισμό δημιουργεί διαρκώς νέα ερωτήματα.
Μία από τις διαδικασίες που αξίζει να εξεταστεί είναι η πλασμαφαίρεση, μια διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα απομακρύνεται από το αίμα, ενώ τα ερυθρά αιμοσφαίρια και άλλα κυτταρικά συστατικά επιστρέφουν στον οργανισμό.
Τι σημαίνει όμως αυτό για έναν αθλητή;
Μπορεί να επηρεάσει την απόδοση; Μπορεί να έχει θετική ή αρνητική επίδραση; Υπάρχουν διαφορές ανάλογα με το πόσο συχνά πραγματοποιείται;
Και τελικά, υπάρχει κάποιος λόγος ένας αθλητής να ενδιαφέρεται για την πλασμαφαίρεση;
Το ενδιαφέρον είναι ότι η επιστημονική βιβλιογραφία δεν οδηγεί σε ένα απλό «ναι» ή «όχι».
Τι είναι η πλασμαφαίρεση;
Η πλασμαφαίρεση είναι μια διαδικασία κατά την οποία το αίμα περνά από ειδικό μηχάνημα.
Το μηχάνημα διαχωρίζει το πλάσμα από τα κύτταρα του αίματος. Το πλάσμα συλλέγεται, ενώ τα ερυθρά αιμοσφαίρια και άλλα συστατικά επιστρέφουν στον οργανισμό.
Το πλάσμα αποτελεί το υγρό μέρος του αίματος και περιλαμβάνει νερό, πρωτεΐνες, ηλεκτρολύτες, ανοσοσφαιρίνες και άλλες ουσίες.
Για τον αθλητισμό αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η φυσιολογία του αίματος συνδέεται άμεσα με την άσκηση, την αποκατάσταση και τη μεταφορά οξυγόνου.
Πού βρίσκεται το ενδιαφέρον για έναν αθλητή;
Το πρώτο ερώτημα είναι εάν η αφαίρεση πλάσματος μπορεί να αλλάξει με κάποιο τρόπο την αθλητική απόδοση.
Μια σημαντική τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη εξέτασε 63 άνδρες, οι οποίοι χωρίστηκαν σε ομάδες με διαφορετική συχνότητα δωρεάς πλάσματος: μία φορά τον μήνα, τρεις φορές τον μήνα και δύο φορές την εβδομάδα, ενώ υπήρχε και ομάδα ελέγχου.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν αιματολογικούς, βιοχημικούς και φυσιολογικούς δείκτες, αλλά και παραμέτρους αθλητικής απόδοσης για τρεις μήνες.
Το αποτέλεσμα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον:
δεν παρατηρήθηκε συνολικά σημαντική επίδραση της επαναλαμβανόμενης δωρεάς πλάσματος στην αθλητική απόδοση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η διαδικασία δεν επηρεάζει καθόλου τον οργανισμό.
Η συχνότητα φαίνεται να έχει σημασία
Στην ίδια μελέτη, η ομάδα που έκανε πλασμαφαίρεση δύο φορές την εβδομάδα παρουσίασε μεγαλύτερες αλλαγές σε ορισμένους αιματολογικούς και βιοχημικούς δείκτες.
Παρατηρήθηκαν μειώσεις στα ερυθρά αιμοσφαίρια, στην αιμοσφαιρίνη και στον αιματοκρίτη, ενώ μειώθηκε σημαντικά και η φερριτίνη.
Παράλληλα, στην ομάδα με την υψηλότερη συχνότητα μειώθηκαν και ορισμένες ανοσοσφαιρίνες, μεταξύ αυτών η IgG.
Επομένως, η συχνότητα της διαδικασίας αποτελεί έναν παράγοντα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η ίδια έρευνα βρήκε μικρότερες μεταβολές στην ομάδα που έκανε πλασμαφαίρεση τρεις φορές τον μήνα, ενώ η ομάδα με μία δωρεά τον μήνα παρουσίασε πολύ λιγότερες μεταβολές σε σχέση με τις πιο συχνές ομάδες.
Και τι έγινε με την αθλητική απόδοση;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι.
Οι ερευνητές εξέτασαν μεταξύ άλλων τη μέγιστη ισχύ, το VO₂peak, τη δύναμη των τετρακεφάλων και άλλους δείκτες που σχετίζονται με την άσκηση.
Δεν διαπιστώθηκε ένα σταθερό μοτίβο που να δείχνει ότι η πλασμαφαίρεση βελτιώνει την αθλητική απόδοση.
Υπήρχαν επιμέρους μεταβολές σε ορισμένες μετρήσεις και χρονικά σημεία, όμως συνολικά οι συγγραφείς κατέληξαν ότι η επαναλαμβανόμενη δωρεά πλάσματος δεν άλλαξε την άσκηση και την απόδοση με τρόπο που να υποστηρίζει ένα σαφές performance benefit.
Αυτό αφήνει ένα σημαντικό ερώτημα:
Εάν δεν υπάρχει ξεκάθαρη βελτίωση της απόδοσης, ποια είναι η πρακτική σημασία της διαδικασίας για έναν αθλητή;
Η απάντηση εξαρτάται από το πλαίσιο, τη συχνότητα, την κατάσταση του αθλητή και τον λόγο για τον οποίο γίνεται η διαδικασία.
Δεν είναι το ίδιο η δωρεά πλάσματος με την έγχυση πλάσματος
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Η δωρεά πλάσματος μέσω πλασμαφαίρεσης και η χορήγηση πλάσματος σε έναν αθλητή είναι διαφορετικές διαδικασίες.
Με βάση τους ισχύοντες κανόνες της WADA, η δωρεά πλάσματος από αθλητή μέσω πλασμαφαίρεσης σε εγκεκριμένο κέντρο δεν αποτελεί απαγορευμένη μέθοδο.
Αντίθετα, η χορήγηση πλάσματος στον αθλητή αποτελεί διαφορετικό ζήτημα και μπορεί να εμπίπτει στις απαγορευμένες μεθόδους, εκτός εάν υπάρχει η προβλεπόμενη θεραπευτική εξαίρεση.
Άρα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται οι δύο έννοιες σαν να είναι ταυτόσημες.
Τι γίνεται αμέσως μετά τη διαδικασία;
Ακόμη και όταν μιλάμε για επιτρεπόμενη δωρεά πλάσματος, η διαδικασία μπορεί προσωρινά να επηρεάσει έναν αθλητή.
Η Sport Integrity Australia αναφέρει ότι η δωρεά πλάσματος μπορεί προσωρινά να επηρεάσει την απόδοση και να προκαλέσει εξάντληση, ενώ συστήνει να αποφεύγεται κατά τις αγωνιστικές περιόδους. Παράλληλα, συστήνεται αποφυγή έντονης άσκησης και υπερθέρμανσης για 24 ώρες μετά τη δωρεά.
Αυτό δημιουργεί μια ακόμη διάσταση στο θέμα:
άλλο το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα και άλλο το άμεσο αποτέλεσμα μιας διαδικασίας στον οργανισμό.
Μπορεί λοιπόν να υπάρχει θετική επίδραση;
Εδώ το άρθρο δεν χρειάζεται να δώσει έναν απόλυτο χαρακτηρισμό.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δείχνουν ένα σαφές και σταθερό πλεονέκτημα στην αθλητική απόδοση.
Από την άλλη πλευρά, ούτε μπορεί να ειπωθεί ότι κάθε πλασμαφαίρεση έχει την ίδια επίδραση σε κάθε άνθρωπο.
Η συχνότητα, η κατάσταση του οργανισμού, η διατροφή, τα επίπεδα σιδήρου, η προπονητική κατάσταση και ο χρόνος που μεσολαβεί από έναν αγώνα μπορούν να αποτελούν σημαντικές παραμέτρους.
Η έρευνα των Mortier και συνεργατών είναι επίσης συγκεκριμένη ως προς τον πληθυσμό της: 63 άνδρες ηλικίας 18–50 ετών και διάρκεια τριών μηνών. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματά της δεν μπορούν αυτομάτως να μεταφερθούν σε κάθε αθλητή, κάθε άθλημα ή κάθε αγωνιστική κατάσταση.
Το μεγάλο ερώτημα για τον αθλητισμό
Η πλασμαφαίρεση βρίσκεται σε ένα ενδιαφέρον σημείο ανάμεσα στην ιατρική, τη φυσιολογία και την αθλητική απόδοση.
Από τη μία πλευρά, υπάρχει μια διαδικασία που μπορεί να πραγματοποιηθεί νόμιμα από αθλητές υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Από την άλλη, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η συχνότητα μπορεί να επηρεάσει διάφορους βιολογικούς δείκτες, ενώ δεν έχει αποδειχθεί ένα ξεκάθαρο και σταθερό όφελος στην αθλητική απόδοση.
Και κάπου εδώ βρίσκεται το πραγματικό ενδιαφέρον του θέματος.
Δεν είναι απαραίτητα ένα ερώτημα «ωφελεί ή βλάπτει;».
Είναι ένα ερώτημα που απαιτεί περισσότερες παραμέτρους:
Πόσο συχνά;
Σε ποιον αθλητή;
Σε ποια χρονική στιγμή της αγωνιστικής περιόδου;
Για ποιον λόγο;
Και ποιο αποτέλεσμα θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε;
Συμπέρασμα
Η πλασμαφαίρεση αποτελεί μια διαδικασία με πραγματικές επιδράσεις στον οργανισμό, όμως η σχέση της με την αθλητική απόδοση είναι πιο σύνθετη από έναν απλό χαρακτηρισμό «θετική» ή «αρνητική».
Η διαθέσιμη έρευνα δεν έχει δείξει ξεκάθαρη βελτίωση της αθλητικής απόδοσης από την επαναλαμβανόμενη δωρεά πλάσματος, ενώ η πολύ συχνή πλασμαφαίρεση έχει συσχετιστεί με μεταβολές σε αιματολογικούς, βιοχημικούς και ανοσολογικούς δείκτες.
Το αν μια συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να θεωρηθεί θετική, ουδέτερη ή αρνητική για έναν συγκεκριμένο αθλητή είναι επομένως ένα ζήτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί ανεξάρτητα από τις συνθήκες.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο:
Στον σύγχρονο αθλητισμό, δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι συμβαίνει στον οργανισμό. Πρέπει να γνωρίζουμε και σε ποιον οργανισμό, με ποια συχνότητα και σε ποια χρονική στιγμή συμβαίνει.
Πηγές
Mortier A. et al. (2024), Effects of plasmapheresis frequency on health status and exercise performance in men: A randomized controlled trial, Vox Sanguinis, 119(2), 134–143.
PubMed – Effects of plasmapheresis frequency on health status and exercise performance in men: A randomized controlled trial.
World Anti-Doping Agency (WADA), 2026 Prohibited List / Blood and Blood Components.
WADA, Athlete and Athlete Support Personnel Guide to the 2024 Prohibited List.
Sport Integrity Australia, Donating blood and plasma.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου