Μασονία, Τεκτονισμός και Αθλητισμός
Μέρος 8 — Ελλάδα και Ολυμπιακός Αθλητισμός
Αθήνα 1896, ελληνικοί αθλητικοί θεσμοί, πρόσωπα και κοινωνικά δίκτυα της εποχής
Η Αθήνα του 1896 δεν ξύπνησε ένα πρωί και αποφάσισε να διοργανώσει τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Πίσω από την Αθήνα του 1896 υπήρχε μια πορεία δεκαετιών.
Υπήρχαν:
οι προσπάθειες αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων,
τα Ολύμπια του Ευάγγελου Ζάππα,
οι πρώτοι γυμναστικοί και αθλητικοί σύλλογοι,
η ανάπτυξη της φυσικής αγωγής,
ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος,
ο Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος,
τα Τήνια του 1895,
η ίδρυση της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής,
η παρουσία του Δημητρίου Βικέλα στο Παρίσι,
η διεθνής πρωτοβουλία του Pierre de Coubertin,
και ένα ευρύτερο δίκτυο ανθρώπων που κινούνταν ανάμεσα στην εκπαίδευση, την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική και τον αθλητισμό.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον για τη δική μας έρευνα.
Πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά ο Τεκτονισμός;
Για να απαντήσουμε, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε πώς δημιουργήθηκε ο ελληνικός αθλητικός κόσμος πριν από το 1896.
1. Η Ελλάδα είχε Ολυμπιακή ιστορία πριν από τον Coubertin
Όταν μιλάμε για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, υπάρχει συχνά η εντύπωση ότι όλα ξεκίνησαν το 1894, όταν ο Pierre de Coubertin συγκάλεσε το συνέδριο στο Παρίσι.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Στην Ελλάδα είχαν ήδη πραγματοποιηθεί οργανωμένες προσπάθειες αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων.
Πρωταγωνιστής ήταν ο Ευάγγελος Ζάππας.
Τα λεγόμενα Ολύμπια του Ζάππα πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα το:
1859,
1870,
1875,
Η Olympedia τα θεωρεί μία από τις σημαντικότερες προσπάθειες αναβίωσης της Ολυμπιακής ιδέας πριν από την επιτυχία του Coubertin.
Δεν ήταν όμως οι σύγχρονοι διεθνείς Ολυμπιακοί Αγώνες.
Αποτελούσαν ελληνικές διοργανώσεις, συνδεδεμένες με την εθνική και πολιτιστική ιδέα της αναβίωσης της αρχαιότητας.
Και αυτό έχει τεράστια σημασία.
Γιατί σημαίνει ότι η Ελλάδα είχε ήδη αποκτήσει Ολυμπιακή μνήμη και αθλητική παράδοση πριν από το 1896.
2. Τα Ολύμπια του Ζάππα και η δημιουργία μιας αθλητικής κουλτούρας
Τα Ολύμπια δεν ήταν απλώς αγώνες.
Συνδέθηκαν με την προσπάθεια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους να παρουσιάσει τον εαυτό του ως κληρονόμο της αρχαίας Ελλάδας.
Μελέτη του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου για τα Ολύμπια δείχνει ότι ο Τύπος της εποχής τα παρουσίαζε ως σημαντικό στοιχείο των εθνικών οραμάτων και της διαμόρφωσης της νέας ελληνικής ταυτότητας.
Έτσι δημιουργήθηκε ένα ενδιαφέρον τρίπτυχο:
Αρχαιότητα → Ελληνική εθνική ταυτότητα → σύγχρονος αθλητισμός.
Αυτό το τρίπτυχο θα γίνει εξαιρετικά σημαντικό το 1896.
3. Το Παναθηναϊκό Στάδιο είχε ήδη «Ολυμπιακό» παρελθόν
Το Παναθηναϊκό Στάδιο δεν εμφανίστηκε ξαφνικά το 1896.
Δύο από τις διοργανώσεις των Ολυμπίων του Ζάππα, το 1870 και το 1875, πραγματοποιήθηκαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο, μετά από διαμόρφωση του χώρου.
Έτσι, όταν το στάδιο ανακατασκευάστηκε για τους Αγώνες του 1896, υπήρχε ήδη μια προηγούμενη ιστορία.
Η Αθήνα διέθετε έναν χώρο που είχε ήδη συνδεθεί με την ιδέα της αναβίωσης των αρχαίων αγώνων.
Το 1896 αυτή η ιστορία μετατράπηκε από ελληνική προσπάθεια σε διεθνές Ολυμπιακό γεγονός.
4. Από τα Ολύμπια στους αθλητικούς συλλόγους
Παράλληλα με τα Ολύμπια, κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα δημιουργούνταν στην Ελλάδα οι πρώτοι οργανωμένοι αθλητικοί και γυμναστικοί σύλλογοι.
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό βήμα.
Γιατί ο σύγχρονος αθλητισμός δεν χρειάζεται μόνο αθλητές.
Χρειάζεται:
συλλόγους,
διοικήσεις,
καταστατικά,
γυμναστήρια,
προπονητές,
κανονισμούς,
αγώνες,
οικονομικούς πόρους,
οργανωτές,
κοινό.
Με άλλα λόγια:
χρειάζεται θεσμούς.
Και αυτοί οι θεσμοί είχαν αρχίσει να δημιουργούνται πριν από την Αθήνα του 1896.
5. Ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος
Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα ήταν ο:
Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος
Ιδρύθηκε το 1891.
Στην ίδρυσή του συμμετείχαν 27 σημαντικά μέλη της αθηναϊκής κοινωνίας και πρώτος πρόεδρός του ήταν ο Ιωάννης Φωκιανός.
Ο σκοπός του συλλόγου συνδεόταν άμεσα με την ανάπτυξη της γυμναστικής αλλά και με την αναβίωση των αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων.
Ο Πανελλήνιος δεν ήταν απλώς ένας αθλητικός χώρος.
Ήταν ένας από τους θεσμούς μέσα από τους οποίους η ελληνική κοινωνία προσπαθούσε να οργανώσει τον σύγχρονο αθλητισμό.
6. Ο Ιωάννης Φωκιανός
Ο Ιωάννης Φωκιανός είναι μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής φυσικής αγωγής του 19ου αιώνα.
Ήταν:
καθηγητής,
γυμναστής,
οργανωτής αθλητικών διοργανώσεων,
πρόεδρος του Πανελλήνιου Γυμναστικού Συλλόγου,
σημαντική μορφή της αναβίωσης της γυμναστικής στην Ελλάδα.
Το όνομά του συνδέεται επίσης με τα τελευταία Ολύμπια του Ζάππα.
Η παρουσία του δείχνει ότι η αναβίωση του αθλητισμού στην Ελλάδα δεν ήταν αποκλειστικά υπόθεση πολιτικών ή ξένων παραγόντων.
Υπήρχε ήδη ελληνική αθλητική τεχνογνωσία.
7. Ο Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος
Δύο χρόνια μετά την ίδρυση του Πανελλήνιου, δημιουργήθηκε ένας ακόμη σημαντικός θεσμός.
Ο:
Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος
Ιδρύθηκε στις 23 Μαΐου 1893 από ομάδα φιλάθλων και μελών του Πανελλήνιου Γ.Σ., οι οποίοι θεωρούσαν αναγκαία τη δημιουργία κατάλληλων υποδομών και γυμναστηρίου.
Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο.
Ο Εθνικός δεν δημιουργήθηκε σε κοινωνικό κενό.
Προήλθε από ανθρώπους που ήδη συμμετείχαν στο οργανωμένο αθλητικό περιβάλλον της Αθήνας.
Άρα βλέπουμε να δημιουργείται ένα δίκτυο συλλόγων και ανθρώπων.
8. Τα Τήνια του 1895
Ένα χρόνο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας πραγματοποιήθηκε μια διοργάνωση που σήμερα δεν είναι τόσο γνωστή όσο θα έπρεπε.
Τα:
Τήνια 1895
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στην Τήνο και οργανώθηκε από τον Εθνικό Γυμναστικό Σύλλογο σε συνεργασία με τοπικούς φορείς.
Η διοργάνωση χρησιμοποίησε σύγχρονους αθλητικούς κανονισμούς και αποτέλεσε σημαντικό στάδιο στην προετοιμασία της ελληνικής αθλητικής ζωής για το 1896.
Στα Τήνια συμμετείχαν αθλητές που αργότερα θα εμφανίζονταν στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας.
Άρα:
1895 → Τήνια
1896 → Αθήνα
Δεν πρόκειται για δύο εντελώς ανεξάρτητα γεγονότα.
Υπάρχει συνέχεια ανθρώπων, κανονισμών και οργανωτικής εμπειρίας.
9. Ο Ξενοφών Σόχος και τα δίκτυα των συλλόγων
Στα Τήνια εμφανίζεται ένα ακόμη χαρακτηριστικό πρόσωπο:
Ξενοφών Σόχος.
Η ιστορία των Τηνίων δείχνει πώς άνθρωποι μπορούσαν να συνδέονται ταυτόχρονα με διαφορετικούς αθλητικούς συλλόγους και κοινωνικά δίκτυα.
Αυτό είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της εποχής.
Δεν υπήρχαν εκατοντάδες εξειδικευμένοι αθλητικοί οργανισμοί όπως σήμερα.
Υπήρχαν σχετικά μικροί κύκλοι ανθρώπων που:
γνώριζαν ο ένας τον άλλον,
συμμετείχαν σε συλλόγους,
οργάνωναν αγώνες,
είχαν σχέση με την εκπαίδευση,
συμμετείχαν στη δημόσια ζωή.
Έτσι δημιουργείται ένα δίκτυο.
Και αυτή η έννοια θα μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα όταν εξετάσουμε τον Τεκτονισμό.
10. Το Παρίσι του 1894
Το 1894 έγινε το καθοριστικό βήμα.
Ο Pierre de Coubertin συγκάλεσε στο Παρίσι το διεθνές συνέδριο που οδήγησε στη δημιουργία της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής.
Η ελληνική πλευρά εκπροσωπήθηκε από τον Δημήτριο Βικέλα.
Ο Βικέλας εκπροσωπούσε τον Πανελλήνιο Γυμναστικό Σύλλογο.
Η Olympic Studies Centre αναφέρει ότι στο συνέδριο συμμετείχε ως εκπρόσωπος του Πανελλήνιου και ότι το συνέδριο αποφάσισε την Αθήνα ως τόπο των πρώτων διεθνών Ολυμπιακών Αγώνων.
11. Ο Δημήτριος Βικέλας
Ο Βικέλας είναι ίσως το σημαντικότερο ελληνικό πρόσωπο στην ιστορία του 1896.
Δεν ήταν επαγγελματίας αθλητής.
Ήταν:
λόγιος,
συγγραφέας,
άνθρωπος των γραμμάτων,
μέλος του Πανελλήνιου,
εκπρόσωπος της Ελλάδας στο Παρίσι,
πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής.
Η IOC τον καταγράφει ως πρώτο πρόεδρο της ΔΟΕ, από το 1894 έως το 1896.
Και εδώ υπάρχει κάτι πολύ σημαντικό.
Ο Βικέλας δείχνει ότι η δημιουργία του σύγχρονου αθλητισμού δεν ήταν αποκλειστικά υπόθεση αθλητών.
Χρειάζονταν επίσης:
λόγιοι, εκπαιδευτικοί, οργανωτές, διπλωμάτες και κοινωνικοί παράγοντες.
12. Η επιστολή Βικέλα προς Φωκιανό
Το δίκτυο μεταξύ Ελλάδας και Παρισιού φαίνεται ακόμη πιο καθαρά στην επικοινωνία Βικέλα–Φωκιανού.
Το Ολυμπιακό Μουσείο διατηρεί επιστολή του Βικέλα προς τον Ιωάννη Φωκιανό με ημερομηνία 18 Ιουνίου 1894, στην οποία ο Βικέλας ενημερώνει τον Φωκιανό για τις εργασίες του συνεδρίου και την εξέλιξη της ελληνικής υποψηφιότητας για τους πρώτους διεθνείς Ολυμπιακούς Αγώνες.
Αυτό είναι ένα πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο.
Μας δείχνει ότι:
Αθήνα → Πανελλήνιος → Φωκιανός → Βικέλας → Παρίσι → ΔΟΕ
δεν ήταν ξεχωριστές ιστορίες.
Ήταν μέρος του ίδιου δικτύου.
13. Η ίδρυση της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής
Στις 24 Νοεμβρίου 1894, στην Αθήνα, ιδρύθηκε η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή.
Πρώτος πρόεδρός της ήταν ο τότε Διάδοχος Κωνσταντίνος.
Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση, με αντικείμενο την οργάνωση των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Αυτό είναι ένα κομβικό σημείο.
Για πρώτη φορά δημιουργείται στην Ελλάδα ένας θεσμός ειδικά συνδεδεμένος με τη διεθνή Ολυμπιακή διοργάνωση.
Έτσι, μέσα σε λίγα χρόνια έχουμε:
Αθλητικούς συλλόγους
↓
οργανωμένες διοργανώσεις
↓
εθνικό αθλητικό δίκτυο
↓
Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή
↓
διεθνές Ολυμπιακό Κίνημα
14. Ο Γεώργιος Αβέρωφ
Για να πραγματοποιηθούν οι Αγώνες χρειαζόταν όμως και κάτι άλλο:
χρήματα.
Το Παναθηναϊκό Στάδιο έπρεπε να ανακατασκευαστεί.
Εδώ εμφανίζεται ο μεγάλος εθνικός ευεργέτης:
Γεώργιος Αβέρωφ
Η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή αναφέρει ότι η ανακαίνιση του Παναθηναϊκού Σταδίου πραγματοποιήθηκε χάρη στη δωρεά του Αβέρωφ ύψους 920.000 χρυσών δραχμών.
Το Παναθηναϊκό Στάδιο επιβεβαιώνει τον κεντρικό ρόλο του Αβέρωφ μαζί με τον Βικέλα και τον Coubertin στην περίοδο 1894–1896.
Έτσι δημιουργείται ακόμη ένας κρίκος:
ιδέα → οργάνωση → θεσμός → χρηματοδότηση → υποδομή.
15. Αθήνα 1896
Οι πρώτοι σύγχρονοι διεθνείς Ολυμπιακοί Αγώνες πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα από τις 25 Μαρτίου έως τις 3 Απριλίου με το Ιουλιανό ημερολόγιο, δηλαδή από 6 έως 15 Απριλίου με το Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Το κέντρο των Αγώνων ήταν το ανακαινισμένο Παναθηναϊκό Στάδιο.
Η Αθήνα μετατράπηκε για λίγες ημέρες σε διεθνές αθλητικό κέντρο.
Αθλητές από διαφορετικές χώρες συναντήθηκαν σε ένα κοινό πρόγραμμα αγώνων.
Αυτό ήταν κάτι διαφορετικό από τα ελληνικά Ολύμπια του 19ου αιώνα.
Εδώ πλέον έχουμε:
διεθνές αθλητικό γεγονός υπό έναν διεθνή θεσμό.
16. Ο Εθνικός Γ.Σ. στους Αγώνες
Ο Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος είχε ήδη δημιουργήσει σημαντική αθλητική δραστηριότητα πριν από το 1896.
Στους Αγώνες του 1896 συμμετείχαν αθλητές του.
Η ιστορία του συλλόγου αναφέρει επίσης τη συμμετοχή του στις γυμναστικές διοργανώσεις και τη σημαντική παρουσία των αθλητών του στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Έτσι, οι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν δημιουργούν τους ελληνικούς συλλόγους.
Σε σημαντικό βαθμό συμβαίνει το αντίθετο:
οι σύλλογοι έχουν ήδη δημιουργήσει το αθλητικό ανθρώπινο δυναμικό που χρειάζεται η Ολυμπιακή διοργάνωση.
17. Και ο Πανελλήνιος;
Ο Πανελλήνιος είχε επίσης κεντρική θέση.
Δεν ήταν απλώς ένας από τους πολλούς συλλόγους.
Ήταν ο σύλλογος που είχε συνδεθεί άμεσα με:
τη φυσική αγωγή,
τη γυμναστική,
την αναβίωση της Ολυμπιακής ιδέας,
τον Ιωάννη Φωκιανό,
και τελικά την εκπροσώπηση της Ελλάδας στο Παρίσι μέσω του Βικέλα.
Η ιστορία του Πανελλήνιου επομένως βρίσκεται πολύ κοντά στον πυρήνα της δημιουργίας του σύγχρονου ελληνικού αθλητισμού.
18. Η δημιουργία του ΣΕΓΑΣ
Η εξέλιξη δεν σταμάτησε το 1896.
Το 1897 ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος Ελληνικών Γυμναστικών και Αθλητικών Σωματείων, ο σημερινός ΣΕΓΑΣ.
Το καταστατικό του εγκρίθηκε με Βασιλικό Διάταγμα στις 7 Φεβρουαρίου 1897.
Ο ίδιος ο ΣΕΓΑΣ συνδέει την ίδρυσή του με την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και την ανάγκη οργανωμένης εκπροσώπησης των αθλητικών σωματείων.
Έτσι, μετά την Αθήνα του 1896, ο ελληνικός αθλητισμός περνάει σε ένα νέο στάδιο:
από τα μεμονωμένα σωματεία → σε οργανωμένη ομοσπονδιακή δομή.
19. Η πραγματική σημασία των κοινωνικών δικτύων
Τώρα φτάνουμε στο σημείο που μας ενδιαφέρει περισσότερο.
Αν κοιτάξουμε τα πρόσωπα της εποχής, βλέπουμε ότι ο αθλητισμός δεν ήταν απομονωμένος.
Υπήρχαν άνθρωποι που συνδέονταν ταυτόχρονα με:
την εκπαίδευση,
τη φυσική αγωγή,
τους αθλητικούς συλλόγους,
τη δημοσιογραφία,
την οικονομία,
την πολιτική,
τη φιλανθρωπία,
την Ολυμπιακή διοίκηση.
Αυτό είναι ένα κοινωνικό δίκτυο.
Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε μυστική οργάνωση για να εξηγήσουμε την ύπαρξή του.
Η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα της Αθήνας του τέλους του 19ου αιώνα δημιουργούσε τέτοιες διασυνδέσεις.
20. Και πού μπαίνει ο Τεκτονισμός;
Εδώ πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί.
Ο ελληνικός Τεκτονισμός υπήρχε ήδη από τον 19ο αιώνα και είχε αναπτύξει τις δικές του οργανωμένες κοινωνικές δομές.
Άρα είναι ιστορικά λογικό να εξετάσουμε αν υπήρχαν άνθρωποι που συμμετείχαν και στα δύο περιβάλλοντα.
Αλλά δεν πρέπει να ξεκινήσουμε από το συμπέρασμα ότι υπήρχε τεκτονικός έλεγχος του αθλητισμού.
Πρέπει να κάνουμε το αντίθετο:
να πάρουμε κάθε πρόσωπο ξεχωριστά.
21. Ο Δημήτριος Βικέλας και ο Τεκτονισμός
Ο Βικέλας αποτελεί το πιο σημαντικό πρόσωπο που θα μπορούσε κάποιος να επιχειρήσει να συνδέσει με μια τέτοια θεωρία.
Ήταν:
πρώτος πρόεδρος της ΔΟΕ,
βασικός παράγοντας της Αθήνας 1896,
μέλος του Πανελλήνιου,
άνθρωπος με τεράστιο κοινωνικό δίκτυο.
Όμως:
στην παρούσα έρευνα δεν εντοπίστηκε επαρκές αξιόπιστο τεκμήριο που να μας επιτρέπει να τον χαρακτηρίσουμε Τέκτονα.
Και επομένως δεν θα το παρουσιάσουμε ως γεγονός.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Γιατί αν θέλουμε να κάνουμε σοβαρή ιστορική έρευνα, πρέπει να μπορούμε να πούμε και:
«δεν επιβεβαιώνεται».
22. Ο Ιωάννης Φωκιανός και ο Τεκτονισμός
Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει και με τον Ιωάννη Φωκιανό.
Γνωρίζουμε με ασφάλεια τη μεγάλη του συμβολή:
στη γυμναστική,
στον Πανελλήνιο,
στα Ολύμπια,
στην ανάπτυξη της φυσικής αγωγής.
Όμως δεν διαθέτουμε στην παρούσα έρευνα επαρκές πρωτογενές ή επίσημο τεκμήριο για να τον καταγράψουμε ως Τέκτονα.
Άρα και εδώ:
αθλητική δράση: 🟢
τεκτονική ιδιότητα: μη επιβεβαιωμένη.
23. Ο Γεώργιος Αβέρωφ και η ίδια παγίδα
Το ίδιο ισχύει για τον Γεώργιο Αβέρωφ.
Η σχέση του με την Αθήνα 1896 είναι αδιαμφισβήτητη.
Η δωρεά του για το Παναθηναϊκό Στάδιο ήταν καθοριστική.
Αλλά δεν πρέπει να μετατρέψουμε μια οικονομική και κοινωνική σχέση σε τεκτονική χωρίς τεκμήριο.
Επομένως:
Αβέρωφ → Αθήνα 1896: τεκμηριωμένο.
Αβέρωφ → Τεκτονισμός: δεν το παρουσιάζουμε ως αποδεδειγμένο με βάση τις πηγές αυτής της έρευνας.
24. Το σημαντικότερο συμπέρασμα μέχρι εδώ
Η Ελλάδα του 1896 δεν χρειάζεται μια θεωρία περί μυστικών οργανώσεων για να εξηγηθεί.
Υπήρχε ήδη ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κοινωνικό και αθλητικό οικοσύστημα.
Είχαμε:
Ευάγγελο Ζάππα
την πρώτη μεγάλη ελληνική προσπάθεια αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων.
Ιωάννη Φωκιανό
την ανάπτυξη της γυμναστικής και της φυσικής αγωγής.
Πανελλήνιο Γ.Σ.
τη δημιουργία οργανωμένου αθλητικού θεσμού.
Εθνικό Γ.Σ.
την επέκταση του αθλητικού δικτύου και την ενεργό συμμετοχή σε διοργανώσεις.
Τήνια 1895
ένα σημαντικό προ-Ολυμπιακό αθλητικό γεγονός.
Δημήτριο Βικέλα
τη γέφυρα της Ελλάδας με το διεθνές Ολυμπιακό Κίνημα.
Pierre de Coubertin
τη διεθνή θεσμοποίηση της Ολυμπιακής ιδέας.
Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή
τον εθνικό θεσμό που ανέλαβε την οργάνωση.
Γεώργιο Αβέρωφ
την οικονομική στήριξη της μεγάλης υποδομής.
Και τέλος:
Αθήνα 1896
το σημείο όπου όλα αυτά συναντήθηκαν.
25. Το διάγραμμα του ελληνικού αθλητικού δικτύου
Αν προσπαθούσαμε να το αποτυπώσουμε απλά:
Ζάππας
↓
Ολύμπια 1859–1870–1875–1889
↓
ανάπτυξη γυμναστικής
↓
Πανελλήνιος Γ.Σ. – 1891
↓
Εθνικός Γ.Σ. – 1893
↓
Τήνια – 1895
↓
Παρίσι – 1894
↓
Βικέλας / ΔΟΕ
↓
Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή – 1894
↓
Αβέρωφ / Παναθηναϊκό Στάδιο
↓
Αθήνα 1896
↓
ΣΕΓΑΣ – 1897
Αυτό είναι το πραγματικό δίκτυο που μπορούμε να τεκμηριώσουμε.
26. Τι είναι γεγονός και τι όχι;
Για να μην χαθεί η ιστορική ακρίβεια, ας κρατήσουμε τρεις κατηγορίες.
🟢 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ
Η Ελλάδα είχε οργανωμένες προσπάθειες αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων πριν από το 1896.
🟢 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ
Υπήρχαν ήδη οργανωμένοι αθλητικοί σύλλογοι πριν από την Αθήνα 1896.
🟢 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ
Ο Πανελλήνιος Γ.Σ. και ο Εθνικός Γ.Σ. έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ελληνικού αθλητικού περιβάλλοντος.
🟢 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ
Ο Βικέλας εκπροσώπησε τον Πανελλήνιο στο Παρίσι και έγινε πρώτος πρόεδρος της ΔΟΕ.
🟢 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ
Η ΕΟΕ ιδρύθηκε το 1894 και ανέλαβε την οργάνωση των Αγώνων.
🟢 ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΟ
Ο Αβέρωφ χρηματοδότησε την ανακατασκευή του Παναθηναϊκού Σταδίου με 920.000 χρυσές δραχμές.
🟡 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Τα κοινωνικά δίκτυα της εποχής διευκόλυναν την ταχύτατη ανάπτυξη του οργανωμένου αθλητισμού.
🔴 ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ
Ότι η Αθήνα 1896 οργανώθηκε από τεκτονικές στοές.
🔴 ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ
Ότι ο Πανελλήνιος ή ο Εθνικός Γ.Σ. ήταν τεκτονικοί οργανισμοί.
🔴 ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ
Ότι ο Βικέλας, ο Φωκιανός ή ο Αβέρωφ ήταν Τέκτονες, με βάση τα τεκμήρια που χρησιμοποιήσαμε εδώ.
27. Το πραγματικό ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού
Και εδώ η έρευνα γίνεται πραγματικά ενδιαφέρουσα.
Δεν χρειάζεται να βρούμε μια «μυστική στοά των Ολυμπιακών Αγώνων».
Αρκεί να εξετάσουμε:
ποιοι άνθρωποι γνωρίζονταν μεταξύ τους;
σε ποιους συλλόγους συμμετείχαν;
ποιοι ίδρυαν αθλητικά σωματεία;
ποιοι χρηματοδοτούσαν τον αθλητισμό;
ποιοι συμμετείχαν σε πολιτικές, κοινωνικές ή τεκτονικές οργανώσεις;
ποιοι εμφανίζονται ξανά και ξανά στα ίδια δίκτυα;
Αυτό είναι πολύ πιο κοντά στην πραγματική ιστορική έρευνα.
28. Αθήνα 1896: όχι ένα γεγονός, αλλά η κορύφωση ενός δικτύου
Η Αθήνα του 1896 μπορεί να θεωρηθεί ως η κορύφωση μιας διαδικασίας που είχε αρχίσει πολλές δεκαετίες νωρίτερα.
Από τα Ολύμπια του Ζάππα μέχρι τον Πανελλήνιο.
Από τον Πανελλήνιο μέχρι τον Εθνικό.
Από τα Τήνια μέχρι την οργανωμένη προετοιμασία των Αγώνων.
Από τον Φωκιανό στον Βικέλα.
Από τον Βικέλα στον Coubertin.
Από την ΕΟΕ στον Αβέρωφ.
Και τελικά:
από την ελληνική αθλητική κοινωνία του 19ου αιώνα στην πρώτη διεθνή Ολυμπιακή διοργάνωση.
Συμπέρασμα του Μέρους 8
Η Αθήνα του 1896 δεν ήταν η αρχή του ελληνικού αθλητισμού.
Ήταν η κορύφωσή μιας διαδικασίας που είχε ξεκινήσει δεκαετίες νωρίτερα.
Τα Ολύμπια του Ζάππα είχαν δημιουργήσει μια πρώιμη ελληνική παράδοση αναβίωσης της Ολυμπιακής ιδέας.
Ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος και ο Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος δημιούργησαν οργανωμένες δομές για τη γυμναστική και τον αθλητισμό.
Τα Τήνια του 1895 έδειξαν ότι η Ελλάδα μπορούσε ήδη να οργανώσει σύγχρονες αθλητικές διοργανώσεις.
Ο Δημήτριος Βικέλας αποτέλεσε τη σημαντική ελληνική γέφυρα προς το διεθνές Ολυμπιακό Κίνημα και έγινε ο πρώτος πρόεδρος της ΔΟΕ.
Η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή ανέλαβε την οργανωτική ευθύνη και ο Γεώργιος Αβέρωφ έδωσε την οικονομική δυνατότητα για την ανακατασκευή του Παναθηναϊκού Σταδίου.
Όσο για τον Τεκτονισμό;
Μέχρι εδώ δεν έχουμε στοιχεία που να δικαιολογούν την εικόνα ενός «τεκτονικού Ολυμπιακού Κινήματος στην Ελλάδα».
Έχουμε όμως κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον:
έναν ελληνικό αθλητικό κόσμο που δημιουργήθηκε μέσα σε ένα πυκνό κοινωνικό δίκτυο της Αθήνας και της ευρύτερης ελληνικής κοινωνίας.
Και το επόμενο ερώτημα είναι πλέον πολύ συγκεκριμένο:
Ποιοι από τους ανθρώπους αυτούς ήταν πράγματι Τέκτονες;
Όχι ποιοι «θα μπορούσαν» να ήταν.
Όχι ποιοι «λέγεται» ότι ήταν.
Αλλά:
ποιοι καταγράφονται σε τεκτονικά αρχεία, σε στοές, σε καταλόγους και σε ιστορικά τεκμήρια — και τι σχέση είχαν πραγματικά με τον ελληνικό αθλητισμό;
Αυτό είναι το αντικείμενο του Μέρους 9: Τεκτονισμός και ελληνικός αθλητισμός στον 20ό αιώνα.
Βασικές πηγές
Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή — ιστορία της ΕΟΕ και Αθήνα 1896.
Olympic Studies Centre / IOC — Δημήτριος Βικέλας και δημιουργία της ΔΟΕ.
Παναθηναϊκό Στάδιο — ιστορία των Ολυμπίων και ανακατασκευή του 1896.
Olympedia — Ολύμπια του Ζάππα.
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο — έρευνα για τις Ζάππειες Ολυμπιάδες.
Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος — ιστορία του συλλόγου και ίδρυση το 1893.
Olympic World Library — ιστορικές μελέτες για τον Βικέλα και το Ολυμπιακό Κίνημα.
Olympic World Library — αρχειακό υλικό για το συνέδριο του 1894 και τον ρόλο του Πανελλήνιου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου